ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ - ΕΡΗΜΙΤΗ ΜΟΝΑΧΟΥ ΠΟΥ ΕΓΚΑΤΑΒΙΕΙ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ - ΕΡΗΜΙΤΗ ΜΟΝΑΧΟΥ ΠΟΥ ΕΓΚΑΤΑΒΙΕΙ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

1. Στο μυαλό μας το Άγιον Όρος είναι ένα ησυχαστήριο όπου μπορεί κανείς να βρεί τον εαυτό του, να ηρεμήσει και να νιώσει πιο κοντά στο Θεό. Είναι τόσο απλό, όπως οι «απλοί» άνθρωποι το φαντάζονται;

Καταρχήν δεν είναι απλοί οι άνθρωποι. Είναι σύνθετοι, και αυτό είναι το πρόβλημα. Ο Θεός μας έπλασε «μονοειδείς», με έναν λογισμό, και εμείς έχουμε διασκορπίσει την ενότητα του νού μας σε χιλιάδες περισπασμούς. Αυτό που προσπαθούν να επιτύχουν οι πλείστοι των μοναχών, των κατοίκων του Αγίου Όρους, είναι η ενοποίηση των λογισμών, ή αλλιώς η Θέωση, ή νήψη, ή φωτισμός ή όπως θέλει κανείς να το πεί. Είναι ένας δρόμος δύσκολος όμως, και πολλές φορές αποκάμνει ο οδοιπόρος-μοναχός. Γι’ αυτό θα δείτε πολλές φορές και ανθρώπινα πάθη. Όμως υπάρχει η μετάνοια, οπότε η ζωή εδώ μοιάζει με ένα σφυροκόπημα, άλλοτε χτυπάς, άλλοτε σταματάς για μια ανάσα, αλλά ξαναχτυπάς, μέχρι να πάρει ο εσωτερικός σου άνθρωπος το επιθυμητό σχήμα. Χωρίς ηρεμία, δεν μπορείς να δείς τον έσω άνθρωπο, όπως στο θολό νερό δεν μπορείς να δείς το πρόσωπό σου. Μόλις ηρεμήσει το νερό θα το δείς.

2. Περιγράψτε μας το Άγιο Όρος, από ποιά μέρη αποτελείται, από ποιούς ανθρώπους, τι κατηγορίες μοναχών ζούν εκεί - επειδή κυρίως οι γυναίκες που δεν έχουν πρόσβαση αναρωτιούνται πως είναι αυτό το μέρος, μια ουσιαστικά άλλη «κοινωνία», έτσι; Μιλήστε μας σαν να είστε ξεναγός. Ταξιδέψτε τη φαντασία των ανθρώπων που δεν σας έχουν επισκεφθεί ποτέ.

Το Άγιον Όρος έχει μια ζωή ασκητισμού περί τα 1400 έτη, από τον Όσιο Πέτρο τον Αθωνίτη, και μια ζωή 1000 ετών Κοινοβιακού βίου, από τον Άγιο Αθανάσιο, ιδρυτή της Μεγίστης Λαύρας (963μ.Χ.) Μετά από πολλές ανακατατάξεις, μάχες και εξισορροπήσεις κατέληξε να φιλοξενεί τρεις τρόπους ζωής:

• Τον Κοινοβιακό, δηλ. τη ζωή σε μία εκ των 20 Ιερών Μονών, όπου ζούν μαζί από 20 μέχρι 120 μοναχοί, υπό την πνευματική καθοδήγηση του Ηγουμένου.

• Τον Σκητιώτικο, δηλ. τη ζωή σε μία Σκήτη όπως π.χ. της Αγίας Άννης, όπου κανονικά ζούν μαζί μέχρι 4 μοναχοί, υπό την πν. καθ. του «Γέροντα» της «Καλύβης». Χαρακτηριστικό της Σκήτης είναι το «Κυριακό», η κεντρική εκκλησία όπου μαζεύονται όλοι οι Πατέρες της Σκήτης, δηλ. όλα τα «Καλύβια» ή Κελλιά, κάθε Κυριακή και Εορτή. Υπεύθυνός της Σκήτης είναι ο «Δικαίος», λειτούργημα διαρκείας ενός έτους.

• Τον Ερημικό ή Ασκητικό. (α- στερητικό και σκήτη). Εδώ κατοικούν πάλι μέχρι 3 μοναχοί σε ένα Κελλί, καλύβι, ή ξεροκάλυβο (δεν έχει πρόσβαση σε τρεχούμενο νερό, σήμερα ελάχιστα) υπό την πνεύμ. Καθοδ. του Γέροντα. Η διαφορά είναι ότι στην «Έρημο» δεν υπάρχει «Κυριακό» και κάθε κελλί είναι υπεύθυνο για όλες τις λειτουργίες του. Φυσικά όλα τα κελλιά και όλες οι Σκήτες υπάγονται διοικητικά σε μία εκ των 20 Ι.Μ.

Όλοι ανεξαιρέτως οι μοναχοί έχουν ένα ή περισσότερα διακονήματα και ένα ή περισσότερα «εργόχειρα». Διακονήματα είναι οι εργασίες που σχετίζονται με την εύρυθμη λειτουργία της Ι.Μ., ή του Κελλιού, της Εκκλησίας, των υπολοίπων χώρων, ενώ εργόχειρο θεωρείται κάτι που δημιουργείται με σκοπό την πώληση, για τα προς το ζην.Παραδείγματα διακονημάτων είναι εκκλησιαστικός, φούρναρης, μάγειρας, βουρδουνάρης (υπεύθυνος μουλαριών, όπου δεν υπάρχουν δρόμοι), ψαράς, ράφτης κλπ. Παραδείγματα εργοχείρων είναι αγιογράφος, σκαλιστής ξύλου, σφραγιδοποιός, λιβανοποιός, κομποσχοινάς κλπ. «Σώμα έργασαι ίνα τραφής, ψυχή νήφε ίνα σωθής.» (Γεροντικό)

3. Ποιά είναι η διαφορά του ασκητή ή ερημίτη από τους Κοινοβιάτες και γιατί θεωρούνται οι πιο αυστηροί μοναχοί;

Η διαφορά ανεφέρθη στο ερώτημα 2. Θεωρούνται πιο αυστηροί γιατί επιλέγουν να ζήσουν σε τόπο που είναι από τη φύση του πιο αφιλόξενος. Γιά παράδειγμα ενώ στο Κοινόβιο υπάρχει ηλεκτρογεννήτρια και ηλιακά για επαρκή ηλεκτροδότηση, οι Κάτοικοι των Καρουλίων, του πλέον σκληροτέρου μέρους του Αγίου Όρους, αναγκάζονται να κουβαλούν μία φιάλη υγραερίου στην πλάτη τους, από δυσπρόσιτα μονοπάτια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αυτομάτως είναι και πιο «άγιοι». Ο Θεός εξετάζει τα κρύφια της καρδίας. Μπορεί θεωρητικά κάποιος στον κόσμο να φτάσει σε ανώτερα μέτρα από τον ερημίτη. (Υπάρχουν παραδείγματα στην εκκλησιαστική βιβλιογραφία). Απλά ο ερημίτης έχει κόψει με τον σκληρό τρόπο τα αίτια πολλών αμαρτιών, και δεν χρειάζεται να πολεμάει τα απλά, προχωρεί σε πιο λεπτό πόλεμο, αυτόν των λογισμών.

4. Γιατί κάποιος να γίνει «αυστηρός» μοναχός ενώ κάποιος άλλος όχι; Υπάρχει διαφορά όσον αφορά στην αυστηρότητα του μοναχισμού και για ποιό λόγο υπάρχουν διαβαθμίσεις ως προς αυτήν, με ποιά κριτήρια υφίστανται οι διαβαθμίσεις αυτές και ποιές είναι;

Κανένας άνθρωπος δεν είναι ίδιος με κάποιον άλλον, οπότε θα μπορούσα να πω ότι υπάρχουν τόσες διαβαθμίσεις μοναχισμού, όσοι και μοναχοί. Καθένας κάνει τον αγώνα του όπως νομίζει καλύτερα, βάσει των όσων έχει διαβάσει από τους παλαιούς και υπό τις συμβουλές ενός ή περισσοτέρων ανθρώπων που εμπιστεύεται. Κάθε άνθρωπος έχει ιδιαίτερο χαρακτήρα, ιδιαίτερα χαρίσματα, ιδιαίτερα προβλήματα. Νομίζω ότι η αυστηρότητα έχει να κάνει με την σωματική κράση, με το μέγεθος της πίστης, και κυρίως με το μέγεθος της Αγάπης προς τον Ι. Χριστό.

5. Ποιές είναι οι προδιαγραφές για να μονάσει κανείς, τι επιλογές έχει; Καί τι συνέπειες μπορεί να έχει η απόφασή του αυτή γνωρίζοντας εκ των προτέρων;

Δεν υπάρχουν «προδιαγραφές» για να μονάσει κανείς. Μόνο θέληση χρειάζεται. Προδιαγραφές υπάρχουν για να ιερωθεί κανείς. Όχι για να μονάσεις. Μοναχός είναι ένας άνθρωπος που μετάνιωσε για τις λανθασμένες πράξεις του και αποφάσισε να επανορθώσει, και να βελτιώσει τον εαυτό του πνευματικά, ώστε να φθάσει στην κατά χάριν Θέωση. Καταρχήν ο άνθρωπος που θα παρουσιαστεί σε μοναστήρι με κάποιες σκέψεις για να γίνει μοναχός, θεωρείται «δόκιμος», υπό δοκιμήν, για τουλάχιστον 1 έτος. Ακόμη και 3 ή και περισσότερα έτη είναι συνήθης χρόνος. Μετά τη δοκιμή κείρεται «Ρασοφόρος», δηλ. μοναχός ο οποίος μπορεί να φύγει σε άλλη αδελφότητα αλλά όχι πίσω στον κόσμο, χωρίς πνευματική απώλεια. Μετά από άλλα 3 έτη τουλάχιστον ο ρασοφόρος «χειροτονείται» «Μεγαλόσχημος», όπου υπόσχεται να παραμείνει εφ’ όρου ζωής στην αδελφότητα, εκτός εξαιτίας 2 συγκεκριμένων περιστατικών. Φυσικά δεν υπάρχουν αλυσίδες και σχοινιά, αν θέλει κανείς φεύγει. Απλά αναφέρω τους Ι. Κανόνες.

6. Σε τι διαφέρει η Μονή από το Κελί και τι άλλες τέτοιες διακρίσεις υπάρχουν που θα πρέπει κανείς να γνωρίζει αν θελήσει να μονάσει;

Ανεφέρθησαν ολίγα παραπάνω. Όποιος θέλει να μονάσει δοκιμάζει πρώτα σε διάφορα μέρη, ή έχει επισκεφτεί ως κοσμικός διάφορα Κοινόβια και Αδελφότητες και πηγαίνει εκεί που του ταιριάζει, σύμφωνα με τον χαρακτήρα του. Οι παλαιοί Γέροντες έκαναν μια χονδρική διάκριση ως εξής: οι θυμώδεις καλύτερα να πηγαίνουν σε Μοναστήρια, ενώ όσοι πολεμούνται από ακαθάρτους λογισμούς πολύ να πηγαίνουν σε Κελί με λίγους αδελφούς. Τίποτα δεν είναι όμως απόλυτο.

7. Μπορεί να υπάρξει κακό κλίμα ή ιδιαίτερη πίεση μεταξύ των μοναχών και της συμβίωσης αυτών - όπως συμβαίνει στα εγκόσμια συχνά ανάμεσα στους ανθρώπους - και να αποφασίσει ένας μοναχός ακόμα και να αποχωρήσει;

Βεβαίως υπάρχουν και αυτά στη μοναστική ζωή. Απλά η φυγή δεν είναι λύση, γιατί αν το φιλοσοφήσεις καλά, ο εαυτός μας είναι υπεύθυνος για το πως θα μας συμπεριφερθεί ο άλλος. Όπου και να πας θα κουβαλήσεις τον παλιό σου εαυτό μαζί. Γι’ αυτό συνήθως η λύση δεν είναι η φυγή, αλλά η υπομονή και το «σπάσιμο» των δικών μου «αιχμών» που ενοχλούν τον άλλον. Δεν ονομάστηκε τυχαία ο Μοναχισμός «Επιστήμη επιστημών». Αλλάζει τελείως τον άνθρωπο. Τον βελτιώνει.

8. Γιατί κανείς να αφήσει τις «ανέσεις» των εγκοσμίων και να αφιερωθεί «απομονωμένος» στο Θεό; Το άγνωστο μιάς ζωής απομόνωσης δεν φοβίζει τον άνθρωπο;

Όταν στην πνευματική αναζήτηση ο άνθρωπος φτάσει στο σημείο να κατανοήσει την ματαιότητα του κόσμου τούτου, την ψευδαίσθηση που ονομάζεται «πραγματικότητα», τότε δεν του φαίνεται ότι αφήνει κάτι καλό και πάει στα δύσκολα, αλλά ότι αφήνει κάτι ψεύτικο και πάει στο αληθινό. Κατά την Πατερική ορολογία «ανάπτει ο θείος έρως εντός της καρδίας» και δεν λογαριάζεις τίποτα.

Όσο για την απομόνωση είναι κάτι που πρέπει να το αντιμετωπίσουμε όλοι κάποια στιγμή. Όταν πεθάνουμε θα είμαστε μόνοι. Απλά κάποιοι θέλουν να προπονηθούν από πιο νωρίς… Γιά πιο προχωρημένους πάλι, «η τελεία αγάπη έξω βάλλει τον φόβον». Είσαι ενωμένος με τον Ιησού, το αντικείμενο του πνευματικού σου έρωτα. Τι άλλο να θέλεις; Ποιά απομόνωση; Από τον κόσμο, ο οποίος σε χωρίζει από τον Ιησού;

9. Τι το διαφορετικό έχουν οι άνθρωποι που μονάζουν; Υπάρχει κατάλληλη στιγμή που κάποιος είναι ή νιώθει έτοιμος να μονάσει;

Ναί υπάρχει κατάλληλη στιγμή, προσωπικά το αποκαλώ «κάλεσμα», όταν σου γυρίζει η ζωή 180ο χωρίς να έχεις κάνει τίποτα πέρα από μια προσευχή. Άνθρωποι που ποτέ δεν είχαν σκεφτεί να γίνουν μοναχοί ανάβουν από θείο ζήλο σε μια στιγμή. Πως να τον κρατήσεις στον κόσμο; Δεν υπάρχει πάντως κάτι συγκεκριμένο για να ξεχωρίσεις κάποιον που θα μονάσει, γιατί υπάρχουν τελείως διαφορετικοί τύποι ανθρώπων: από αγνά παιδιά κάτω από 20 ετών μέχρι πρώην ναρκομανείς. Από τελείως αγραμμάτους μέχρι καθηγητές Πανεπιστημίου, πρώην επιστήμονες της NASA και του CERN, ο Χριστός απαντά σε όποιον τον φωνάξει.

10. Ένας άνθρωπος για να «αφιερωθεί» στον Θεό πρέπει να είναι απόλυτα συνειδητοποιημένος και κατασταλαγμένος για να λάβει μια τόσο σημαντική απόφαση ζωής, που θα του αλλάξει τα πάντα. Μες στο μυαλό του κατά κάποιο τρόπο πρέπει να έχει αποδείξει την ύπαρξη του Θεού; Υπάρχει Θεός; Γιατί υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που διχάζονται ως προς αυτό.

Ο άνθρωπος είναι διττός: ψυχή και σώμα. Το μυαλό είναι μέρος του σώματος, ο νούς είναι ενέργεια της ψυχής. (Ο νούς καλείται και καρδία στην Πατερική διδασκαλία.) Το μυαλό δεν μπορεί να κατανοήσει ποτέ την ύπαρξη του Θεού, γιατί είναι διαφορετικών φύσεων. Ο ίδιος ο Θεός δεν θα ήθελε μια τέτοια απόδειξη διανοητική, γιατί θα καταργούσε το αυτεξούσιο. Μόλις όμως αποφασίσεις να υπερυψωθείς πάνω από την στυγνή λογική, και να «σκεφτείς» με την Καρδία, με την ψυχή, θα νιώσεις τον Θεό, γιατί είναι φτιαγμένη να είναι ενωμένη μαζί Του. Τότε δάκρυα χαράς θα πλημμυρίσουν τα μάτια σου. Η γαλήνη στην ψυχή σου θα είναι τελεία: βρήκες το λιμάνι που έψαχνες.

Μία «απόδειξη» για τον Θεό είναι ακριβώς εδώ: πως γίνεται πολλοί νέοι άνθρωποι, επιτυχημένοι σε όλα, να τα παρατάνε και να γίνονται μοναχοί; Η εύκολη απάντηση είναι ότι τρελάθηκαν. Μήπως όμως υπάρχει κάποια Δύναμη που τους βοηθάει να πάρουν αυτήν την απόφαση; Καί πως αντέχουν σε όλη τη ζωή τους «κλεισμένοι» στο Μοναστήρι; Μήπως η ίδια Δύναμη τους βοηθάει;

11. Έχετε γνωρίσει μοναχούς που θέλησαν μετά από κάποιο καιρό να επιστρέψουν στα εγκόσμια; Αν ναί, πως το εξηγείτε αυτό;

Γνωρίζω 3-4 περιπτώσεις. Το περίεργο δεν είναι ότι γυρίζουν πίσω ένα 1% ή 5%, δεν γνωρίζω ακριβώς. (Δεν μιλάμε για τους δοκίμους, οι οποίοι απλά δοκιμάζουν και δοκιμάζονται). Το περίεργο είναι πως οι υπόλοιποι μένουν σε όλη τους τη ζωή. Γιατί δεν γυρίζουμε πίσω; Επειδή ακριβώς οι περισσότεροι βλέπουμε την αλλαγή που συντελείται στον εαυτό μας, τη βελτίωση. Καί κάνουμε υπομονή στις δυσκολίες, γιατί θέλουμε και άλλη αλλαγή, κι άλλη βελτίωση. Δεν έχει τέλος.

Τώρα όσον αφορά στο γιατί φεύγουν μερικοί, είναι απλό. Είπαμε ότι η οδός προς την τελείωση είναι δύσκολη. Ανηφορική. Στον δρόμο αυτόν έχομε, όλοι οι Χριστιανοί, 3 εχθρούς: Τον Κόσμο, τη Σάρκα και τον Διάβολο. Οι Μοναχοί έχουν κυρίως 2: την Σάρκα και τον Διάβολο. Αυτός ο τελευταίος, όντας το τελειότερο δημιούργημα του Θεού, έχει και απερίγραπτες ικανότητες. Γνωρίζει πως να επιτύχει τον σκοπό του, σε βάθος χρόνου. Έτσι, υποβάλλει σκέψεις στον αγωνιζόμενο, τέτοιες ώστε αν τις δεχθεί και δεν καταλάβει την πηγή τους, να τον αποκλίνουν ελάχιστα από την οδό του. Κατά τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος «Μοναχός εστι βία φύσεως διηνεκής». Αν δεν το έχομε αυτό κατά νού και «χαλαρώσουμε» λίγο, υπάρχει κίνδυνος. Τα πάθη είναι τόσο ισχυρά που μπλοκάρουν τη λογική και δεν μας αφήνουν να σκεφτούμε σωστά. Παράδειγμα χονδροειδές: το πάθος της μέθης. Όλα τα πάθη κάνουν το ίδιο στον Νού, αλλά σε διαφορετικό βαθμό. Παράδειγμα λεπτότερο: το πάθος της υπερηφανείας. Αφού τα ξέρεις όλα, πως να μάθεις κάτι; Μόλις λοιπόν κάποιος χαλαρώσει, και αρχίσει να δουλεύει σε ένα πάθος ο δρόμος γίνεται κατηφόρα χωρίς τέρμα. Η πτώση είναι σίγουρη.

12. Μιλήστε μας για τη θρησκεία μας. Σε τι πιστεύετε;

Αυτό το θέμα απαιτεί τόμους επί τόμων. Πάντως ο κάθε Ορθόδοξος οφείλει να φρονεί ο,τι και η Εκκλησία του.

13. Έχουμε δεί εικόνες από το Άγιο Όρος, όπου βλέπουμε μοναχούς να μένουν σε σπήλαια, σε «καλύβια» χτισμένα πάνω σε γκρεμούς, στενόχωρα ίσως, όχι τόσο ασφαλή κάποιος θα έλεγε. Πως ζεί κανείς εκεί; Το να ζεί κανείς στα εγκόσμια σε ένα μεγάλο και πολυτελές σπίτι είναι κάτι το οποίο είναι μακριά από τον «πραγματικό» χριστιανισμό; Γιατί επιλέγετε συνειδητά να ζείτε σε τέτοιo χώρο;

Έχω αναφέρει και παραπάνω ότι δεν είναι ο τόπος, αλλά ο τρόπος. Αυτό όμως είναι για την περίπτωση που ο άνθρωπος είναι ελεύθερος παθών. Γιά εμάς τους εμπαθείς πρέπει να το κάνουμε με τον σκληρό τρόπο. Καταρχήν στον Χριστιανισμό δεν υπάρχει τίποτα Κακό. Το Κακό δεν έχει υπόσταση, ουσία. Είναι έλλειψη καλού. Ακόμη και ο Σατανάς έχει φύση Αγαθή, Αγγελική, αλλά θέλησε να απομακρυνθεί από το Καλό, τον Θεό. Με την ίδια λογική, ούτε το χρήμα είναι κακό, ούτε το φαγητό, ούτε οι νόμιμες γυναίκες, ούτε το ποτό. Τίποτα δεν είναι κακό. Ο εμπαθής λογισμός είναι το πρόβλημα. Αν μπορείς να τα απολαύσεις όλα χωρίς εμπάθεια, με τη φυσική τους χρήση, απόλαυσέ τα. Αν όμως δεν μπορείς, και φτάνεις στην παρά-φύσιν χρήση των όντων, τότε υπάρχει πρόβλημα. Θα βλαφτείς ο ίδιος δηλαδή. Γιαυτό κόβουμε όσα μπορούμε από τις ανέσεις, για να καταφέρουμε να υπερνικήσουμε τον εμπαθή λογισμό. Όσο περισσότερα κόβεις, τόσο περισσότερο κατανοείς ότι είμαστε περισσότερο ψυχή και λιγότερο σώμα. Επίσης έτσι, συνειδητοποιείς την αξία και του λίγου και του απλού. Καί ευχαριστείς που έχεις έστω και αυτό. Ενώ αν τα έχεις όλα, δεν τα εκτιμάς.

14. Χτίζετε οι ίδιοι τα σπίτια σας…; Γιατί αυτό λογικά απαιτεί γνώση ειδική.

Ο μοναχός, και ειδικά ο ερημίτης, είναι αναγκασμένος να μάθει να κάνει πολλά πράγματα που στον κόσμο δεν θα έκανε, γιατί εκεί με μια τηλ. κλήση έρχεται ο ειδικός. Όταν πρόκειται να χτίσουμε, καλούμε όλους τους γείτονες, δηλ. από όλους τους γείτονες τους νέους και δυνατούς και εμπείρους στο χτίσιμο. Αυτό λέγεται στην τοπική Αγιορείτικη διάλεκτο «παγκοινιά», δηλ. όλο το κοινό. Π.χ. έχουμε παγκοινιά αύριο στού παπά Λευτέρη, κτίζει αποθήκη για ξύλα. Από τον ένα στον άλλο μεταδίδεται η τεχνογνωσία. Υπάρχουν όμως και πολλοί Άλβανοί εργάτες στο Άγιο Όρος, για όσους διαθέτουν χρήματα.

15. Τι σημαίνουν οι όροι Καυσοκαλύβια, Κατουνάκια και φρικαλέα Καρούλια;

Καυσοκαλύβια ή Σκήτη των Καυσοκαλυβίων. Ονομάστηκε έτσι από τον Όσιο Μάξιμο τον Καυσοκαλύβη, ο οποίος έζησε στην περιοχή τον 13ο αι. (αν δεν κάνω λάθος) σχεδόν σαν αγρίμι. Μόλις αποκτούσε λίγη φήμη και τον ενοχλούσαν οι επισκέπτες από τη συνεχή ενασχόλησή του στη Θεωρία του Θεού, έκαιγε το καλύβι του και πήγαινε σε άλλο τόπο να φτιάξει άλλο. Φυσικά αυτό που λέμε σήμερα Καλύβι θα εθεωρείτο παλάτι από τον Άγιο Μάξιμο.

Κατουνάκια: Δεν έχουν Κυριακό. Ερημητήρια σκόρπια πάνω στο βραχώδες τοπίο. Ο πλησιέστερος γείτονας απέχει 15 λεπτά πεζοπορία. Λέγεται ότι το όνομα προήλθε από τους Θηβαίτες μοναχούς της Αιγύπτου. Αυτοί επεσκέφθησαν τον τόπο πολύ πριν τον οργανωμένο μοναχισμό στην Αθωνική χερσόνησο, αλλά δεν ηθέλησαν να ακολουθήσουν το τοπικό τυπικό που έγκειται στην μονοφαγία, ή αλλιώς ενάτη, δηλ. τη λήψη τροφής άπαξ της ημέρας, 3 ώρες πριν τη δύση του ηλίου, και ηκολούθουν το δικό τους τυπικό, δηλ. το τριάρι, τροφή κάθε 3 ημέρες. Οι ντόπιοι τους προειδοποίησαν ότι το κλίμα εδώ είναι βαρύ και υγρό, όχι σαν της Αιγύπτου. Αυτοί δεν ήκουσαν, με συνέπεια να αφήσουν τα κατούνια τους, δηλ. τις αποσκευές ή τα κόκκαλα στην έρημο.

Τα Καρούλια είναι η δυσπρόσιτη περιοχή πάνω από τη θάλασσα και κάτω από τα Κατουνάκια. Πήραν αυτό το όνομα από τα καρούλια που είχαν κατασκευάσει οι ασκητές για να κατεβάζουν το καλάθι με τα εργόχειρά τους στη θάλασσα, όπου οι ναύτες τα αντήλλασαν με παξιμάδια και άλλα αγαθά. Σήμερα έχουν αντικατασταθεί με ράουλα και βίντσια με τα οποία περνούν οι Καρουλιώτες τα αγαθά τους από τα Εξωτερικά Καρούλια στα Εσωτερικά. Η πρόσβαση στα Εσωτερικά γίνεται μόνο από ένα πέρασμα, όχι μονοπάτι, όπου απαιτείται αναρρίχηση σε 2-3 σημεία, και υπάρχουν μόνιμα εγκατεστημένες αλυσίδες για να πιάνονται. Γιά κάποιον που δεν έχει συνηθίσει τα ύψη, του κόβεται η ανάσα, νιώθει φρίκη, εξ ου και Φρικτά ή φρικαλέα.

16. Κάποιος μοναχός που έχει ενδιαφέροντα-χόμπι πριν μονάσει μπορεί να τα ασκήσει όταν γίνει μοναχός; Γιατί φανταζόμαστε θα του λείπουν τα αγαπημένα του ενδιαφέροντα.

Υπάρχουν έξεις και συνήθειες πολύ ισχυρότερες από τα χόμπι τα οποία έχει αφήσει ο μονάζων. Σκεφτείτε ότι αφήνει πίσω του γονείς, αδέλφια, συγγενείς, απολαύσεις, ηδονές. Στο χόμπι θα κολλήσουμε; Η εργασία για την τελειότητα είναι full time job. Πάντως υπάρχουν και ανθρώπινες στιγμές, στιγμές ξεκούρασης: ένα δεντράκι, μία βόλτα στο δάσος, ένα ψάρεμα στη θάλασσα. Αλλά πάλι ο εκπαιδευμένος νούς πρέπει να γυρίζει στον στόχο του. Μάλιστα σε προχωρημένο στάδιο αισθάνεται πιο όμορφα όταν είναι κοντά στον Θεό παρά όταν "διασκεδάζει". (που σημαίνει σκορπίζω, από το σκεδάννυμι).

Λέγεται ότι επεσκέφθη ένας κυνηγός τον Αββά Αντώνιο τον Μέγα (4ος αι. μ.Χ.) και τον βρήκε να παίζει με τους μαθητάς του με μια πέρδικα. Ο Αββάς (=πατήρ στα εβραικά) κατάλαβε ότι σκανδαλίστηκε και του είπε:

«Τέντωσε το τόξο σου.» Αυτός το τέντωσε.

«Τέντωσέ το περισσότερο.» Το τέντωσε περισσότερο εκείνος.

«Ακόμη περισσότερο.» Τότε ο κυνηγός απεκρίθη:

«Δεν πάει άλλο, θα σπάσει».

«Το ίδιο και ο άνθρωπος», απήντησε ο διακριτικός Όσιος.

17. Μιλήστε μας για την καθημερινότητά σας, πως είναι η ζωή ενός μοναχού. Κάποιος θα φανταζόταν ότι μετά από κάποια στιγμή επέρχεται κάποιου είδους ανίας αν κάνει κανείς τα ίδια πράγματα. Αυτό μοιραία δεν συμβαίνει;

Μετά από κάποια χρόνια μοναστικής ζωής, νομίζω ότι το ίδιο σκεφτόμαστε εμείς για τον κόσμο. Τόσα χρόνια κάνετε τα ίδια: κάθε μέρα δουλειά, μπάλα, ψώνια, κινηματογράφος, θέατρο, διασκέδαση. Ο έσω άνθρωπος που αλλάζει; Ενώ ο μοναχός αλλάζει τον εαυτό του (ή μάλλον πρέπει). Δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος που ήτο στον κόσμο. Αγώνας συνεχής, τώρα να κόψω τον θυμό μου, τώρα την πολυλογία κ.ο.κ. Δεν βλέπω ανία. Προσωπικά θα ήθελα η μέρα να έχει 40 ώρες.

Γιά να είμεθα δίκαιοι όμως πρέπει να παραδεχτούμε ότι όπως υπάρχουν άνθρωποι στον κόσμο που αισθάνονται άνια ή πλήξη με τη ζωή τους, μπορεί να υπάρχουν και μοναχοί. Καί αυτό είναι ένα εμπόδιο που πρέπει να υπερνικήσεις, ένας αγώνας που πρέπει να δώσεις. Είτε είσαι μοναχός, είτε κοσμικός.

Η καθημερινότητα τώρα. Υπάρχουν μικροδιαφορές στο πρόγραμμα, και από κελλί σε κελλί, και από εποχή σε εποχή, με πολλές εξαιρέσεις λόγω εορτών, αλλά ένα τυπικό πρόγραμμα είναι ως εξής: Στη Δύση του ηλίου διαβάζομε το Απόδειπνο. Μετά αποσυρόμεθα για ανάγνωση και προσευχή. 3-4 ώρες ύπνου και μετά έγερση στο μέσο της νυκτός για την καθημερινή ακολουθία. (Κάθε μέρα μπορεί να «λες» τα ίδια πράγματα, αλλά να νιώθεις άλλα συναισθήματα). Μετά την ακολουθία ανάπαυση 1-2 ώρες και μετά μελέτη 1 ώρα και κατόπιν εργασία. Το μεσημέρι προσευχή, Εσπερινός, φαγητό.Το απόγευμα άλλες εργασίες, ατομικές κλπ. διακονήματα. Φαίνεται κουραστικό αλλά ζούμε περισσότερο μέσα μας, διανοητικά. Ο άνθρωπος έχει δυνατότητες που ούτε τις φαντάζονται οι περισσότεροι. Μπορεί να ανταπεξέλθει υπό απίστευτες συνθήκες.

18. Αν αποφάσιζε κανείς να μονάσει, ποιές συνήθειες των μοναχών θα έπρεπε να γνωρίζει;

Δεν υπάρχει στάνταρ. Άλλοι νηστεύουν πολύ, άλλοι δεν κοιμούνται πολύ, άλλοι διαβάζουν πολύ, άλλοι κάνουν περισσότερο νοερά προσευχή. Άλλοι υποφέρουν στην πολύ ζέστη, άλλοι έχουν κλιματισμό. Άλλοι δουλεύουν χειρωνακτικά, άλλοι καθόλου. Άλλοι δεν πλένονται για άσκηση. Πάντως όλοι εκτός από μερικούς αρρώστους, δεν τρώνε κρέας. Επίσης ο υποτακτικός μοναχός δεν έχει χρήματα. Ο,τι χρειάζεται του το παρέχει το Κοινόβιο. Είναι απαλλαγμένος από αυτή τη φροντίδα.

19. Ποιά είναι η σχέση του μοναχού με το φαγητό; Καλλιεργείτε; Τι τρώτε;

Πάλι δεν υπάρχει μία απάντηση. Άλλοι περιποιούνται πολύ το φαγητό, άλλοι μαγειρεύουν τελείως απλά, σαν νοσοκομείο. Μερικοί κάνουν την άσκηση της απυρίας, δηλ. τρώνε μόνο ωμά, κυρίως ξηρούς καρπούς. Οι περισσότεροι πάντως καλλιεργούν τουλάχιστον τα καλοκαιρινά ζαρζαβατικά. Άλλοι καλλιεργούν και περισσότερα, όπως πατάτες, καλαμπόκι. Μερικοί μαζεύουν άγρια κάστανα, που είναι άφθονα στο Άγιο Όρος. Ορισμένοι ψαρεύουν. Εκείνο που διαφέρει πολύ από τον κόσμο είναι η τάξη με την οποία τρώμε. Οι περισσότεροι τρώνε μόνο 2 φορές τη μέρα και τίποτα πέρα από αυτό. Ούτε μπουκιά. Οπότε το στομάχι έχει μπεί σε ρυθμό και χωνεύει πλήρως την τροφή. Δεν το βομβαρδίζουμε συνεχώς με τσίπς, σοκολάτες κλπ ανθυγιεινά προιόντα. Συνήθως Δευτέρα Τετάρτη και Παρασκευή τρώμε μόνο 1 φορά, και φαγητά χωρίς λάδι, πολύ φτωχά σε θερμίδες. Γιά τις 4 νηστείες του έτους είναι γνωστά.

20. Είναι εύκολο κανείς εκεί να έχει πρόσβαση σε νερό να πίνει ή να πλένεται για παράδειγμα;

Σήμερα μπορώ να πω ότι το 95% των οικημάτων έχει πρόσβαση σε νερό άφθονο. Δηλ. όλοι έχουν στέρνες, από 1-2 κυβικών μέτρων μέχρι 200m3. Από τις πηγές πάνω στο βουνό έχουμε τραβήξει λάστιχα (παλαιότερα σωλήνες σιδερένιες) 5-6 χιλιομέτρων και τροφοδοτούνται οι στέρνες. Το περίεργο είναι ότι δεν βάζουμε κανένα χημικό στο νερό, και ενώ οι περισσότερες στέρνες γεμίζουν 1 φορά το μήνα, ακόμα και μία φορά στους 4 μήνες, δεν αρρωσταίνουμε από το στάσιμο νερό. Γιατί άραγε; Ή μάλλον γιατί στις πόλεις βάζουν τόσο χλώριο, ενώ υπάρχει και μεγαλυτέρα κατανάλωση νερού, οπότε μικρότερος χρόνος παραμονής του στις στέρνες;

21. Ο μοναχός προσεύχεται, νηστεύει, καθαρίζει τους λογισμούς του, μιλήστε μας για αυτό. Τι σημαίνει για έναν μοναχό αυτή η καθημερινή διαδικασία που ακολουθείται - σαν τελετουργικό κάποιος θα έλεγε καθημερινά;

Είναι πράγματι ένα τελετουργικό, που μπαίνει στη ζωή σου, και αισθάνεσαι ότι κάτι λείπει αν δεν το κάνεις. Η δύναμη της συνηθείας θα μου πείτε. Ίσως. Εγώ πάντως επιμένω στα αποτελέσματα. Ο μοναχός ξέρει πως είναι η ζωή χωρίς νηστεία, και ξέρει πως είναι και με νηστεία. Η νηστεία καθαρίζει το νού, σκέφτεσαι πιο λεπτά. Επίσης ξέρει πως είναι ο άνθρωπος χωρίς πίστη, χωρίς Θεό, και πως είναι με Θεό. Οι επικριτές σχολιάζουν κάτι που δεν έχουν δοκιμάσει όμως.

Όσο περισσότερο ασχολείσαι με την κάθαρση των λογισμών τόσο περισσότερο οξύνονται τα πνευματικά σου αισθητήρια. Ακριβώς όπως ένας με καταρράκτη στα μάτια δεν βλέπει παρά μόνο σκιές, και αυτές μόνο από τα μεγαλύτερα αντικείμενα, ενώ ένας με οξυτάτη όραση βλέπει ακόμη και τα κουνούπια, και τον ενοχλούν. Παράδειγμα στον πνευματικό τομέα: πολλοί κοσμικοί λένε, «εγώ είμαι καλός άνθρωπος, δεν σκότωσα κανέναν». Αν οξυνθούν τα πνεύμ. αισθητήρια θα θεωρείς αμαρτία, λάθος, όχι μόνο το να σκοτώσεις, αλλά και να χτυπήσεις, ή να λυπήσεις κάποιον συνάνθρωπο. Αργότερα θα θεωρείς αμαρτία ακόμα και να σκεφτείς κακό για κάποιον αδελφό. Μήπως και ο φόνος από μία σκέψη δεν ξεκινάει;

22. Όλες οι μέρες είναι ίδιες για ένα μοναχό;

Κάθε μέρα είναι τελείως διαφορετική από απόψεως ακολουθιών. Επτά διαφορετικές ακολουθίες για κάθε μέρα της εβδομάδος, οκτώ διαφορετικές εβδομάδες για κάθε ήχο, κάθε μέρα εορτάζει άλλος άγιος, περίοδοι νηστειών με τεράστιες αλλαγές στο πρόγραμμα. Υπάρχουν και μερικές αργίες, εκτός της Κυριακής, που δεν δουλεύουμε. Έχομε τότε περισσότερο χρόνο για ανάγνωση, προσευχή, ίσως και κάποιο «χόμπι» όπως το θέσατε. Εκείνο που ξεχωρίζει επίσης την κάθε μέρα είναι αν έχει «ενάτη», που σημαίνει ότι πρέπει να «σφίγξεις τα δόντια», γιατί δεν θα φας τίποτα, σχεδόν όλη τη μέρα! Προφανώς ξεχωρίζουν οι μέρες. Γιά να ανταποδώσω λίγο, με καλό σκοπό βέβαια, μήπως στον κόσμο οι μέρες είναι ίδιες; Μήπως το μόνο που διαφέρει είναι τι θα δούμε στην τηλεόραση; Γιά μερικούς ίσως.

23. Με τι πόρους ζείτε;

Ο μοναχός δεν έχει πολλές απαιτήσεις και πολλά έξοδα. Τα υλικά αγαθά είναι βέβαια ακριβότερα στο Άγιον Όρος εξαιτίας των ακριβών μεταφορικών με το πλοίο, αλλά επειδή έχουμε κόψει πολλές ανέσεις μας αρκούν 5-6 ώρες εργασίας 5-6 μέρες τη βδομάδα. Με τα λεφτά από τα εργόχειρα που κάνουμε συντηρούμεθα, αλλά επίσης, επειδή δεν είναι καλό για έναν μοναχό να έχει την ελπίδα του στο κομπόδεμά του, καλό είναι το πλεόνασμα να δίδεται σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Επίσης πολλοί μοναχοί ασκούν την αρετή της φιλοξενίας. Αλλά από αυτήν την δραστηριότητα τα κέρδη είναι και πνευματικά και υλικά: μερικοί φιλοξενούμενοι στέλνουν αργότερα από ευχαριστία μερικά προιόντα και τρόφιμα, τα οποία μπαίνουν πάλι στην υπηρεσία της φιλοξενίας.

24. Ο άνθρωπος είναι ύλη και πνεύμα. Γιατί με το να γίνει κανείς μοναχός πρέπει να παραμερίσει την ύλη και να ζήσει με πνευματικότητα; Τι σημαίνει πρακτικά αυτό;

Θα παρομοιάσω τη σχέση του πνεύματος με το σώμα, όπως είναι η σχέση του σώματος με το ρούχο. Αν χτυπήσει κάποιος νομίζω ότι πρέπει να προσέξει το τραύμα στο σώμα του και όχι στο ρούχο. Από αυτό δεν πρέπει να εννοηθεί ότι το σώμα είναι κακό και πρέπει να το καταστρέψομε. (Αυτή ήτο η αίρεσις των Νικολαιτών, του 1ου αι. μ.Χ.). Απλά σημαίνει ότι αποδίδουμε την πρέπουσα προσοχή στο σώμα και την πρέπουσα στην ψυχή. Τίποτα παρά-φύσιν δηλαδή.

25. Ποιός είναι ο ρόλος της ψυχής σε όλο αυτό;

Η ψυχή είναι η κυρία και το σώμα ο δούλος. Καί «ίνα μη νικήσει το κρείττον το μείζον» πρέπει να ταλαιπωρούμε λίγο το σώμα, όταν είναι υγιές, για να «θυμάται» ποιός κάνει κουμάντο…

26. Ο άνθρωπος έχει ανάγκες έμφυτες όπως λέμε. Γιατί θα πρέπει τις ίδιες του τις ανάγκες να τις παραμερίσει-καταπιέσει όταν γίνει μοναχός; Τι κερδίζει με αυτό και τι χάνει, αν χάνει κάτι;

Στο κατά Ματθ. Κεφ. 19, ρωτάνε οι Μαθητές τον Ιησού πότε μπορεί να διαζευχθεί κάποιος. Ο Ιησούς, αντίθετα με τον Μωσαικό Νόμο, τους λέει ότι αυτό γίνεται μόνο σε περίπτωση απιστίας, ανεξαρτήτως φύλου. Αυτοί, συνηθισμένοι να υπερέχει ο άνδρας, λένε «τότε δεν συμφέρει να παντρευτείς». Καί ο Ιησούς απαντά «Δεν μπορούν να δεχθούν όλοι τον λόγο αυτόν, αλλά όσοι τους έχει δοθεί (να τον δεχθούν)». Αυτές οι ανάγκες που αναφέρετε είναι σωματικές. Αν κατανοήσει κανείς ότι ο κυρίως άνθρωπος είναι η ψυχή, τότε προσανατολίζεται στο να υπηρετεί τις ανάγκες τις ψυχής πρώτα και κατόπιν του σώματος. Όποιος βέβαια δεν θέλει να το δεχθεί, και πιστεύει ότι ο άνθρωπος είναι μόνο ύλη, ένα σκέτο ζώο, δεν έχει καμμιά δουλειά με την πνευματικότητα που συζητούμε.

Είναι προφανές ότι όλη η ενέργεια του ανθρώπου που δεν σπαταλάται στην εξυπηρέτηση αυτών των αναγκών, είναι ελεύθερη να ξοδευτεί εποικοδομητικά. Τα θετικά τα αναφέραμε πολλές φορές. Αρνητικά; Τίποτα ουσιαστικό. Μόνο ψευδαισθήσεις χάνεις. Όλα τα αφήνεις στον τάφο, εκτός από τα έργα σου, δηλ. την κατάσταση που έχει φτάσει η ψυχή σου.

27. Το να γίνει μια κοπέλα μοναχή, δηλαδή να μην κάνει οικογένεια και παιδιά δεν έρχεται σε αντίθεση με την ίδια της τη φύση; Η φύση του ανθρώπου με τον Θεό δεν πρέπει να συμπορεύονται; Ποιά είναι η γνώμη σας;

Γιά τον Χριστό δεν διαφέρουν τα 2 φύλα. «(Γαλ. 3:28) ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ• πάντες γαρ υμείς εις εστε εν Χριστώ Ιησού» . Όμως «Ου χωρούσι πάντες». Μιλάμε για ένα ποσοστό 4 τοις χιλίοις στην Ελλάδα (ανεξαρτήτως φύλου, γιατί και οι άνδρες θέλουν οικογένεια και παιδιά), ενώ την ίδια ώρα γίνονται τόσες εκτρώσεις (κάπου άκουσα ότι η δεύτερη έκτρωση καθιστά την πιθανότητα στείρωσης της γυναικός πολύ μεγάλη. Δεν επιμένω.), τόσοι δεν κάνουν παιδιά λόγω «καριέρας» κ.ο.κ., τόσα παιδιά πεθαίνουν από ναρκωτικά και άλλοι τόσοι από αυτοκινητιστικά. Το 4‰ μας πείραξε τώρα; Θα σβήσει το έθνος;

Ο Μοναχισμός είναι μια υπέρβαση της φύσης. Όποιος θέλει τον ακολουθεί. Δεν είναι αντίθεση στη φύση. Άλλο αντίθεση, άλλο υπέρβασις. Να θέσω ένα παράδειγμα. Είναι αξιέπαινο να ανεβείς στο Έβερεστ. Είναι ακόμη πιο αξιέπαινο να το καταφέρεις χωρίς οξυγόνο. Αν κάποιος έχει και αναπηρία και το καταφέρει είναι ακόμη πιο αξιέπαινος. Οι μοναχοί είναι στην κατηγορία αυτή: Σύμφωνα με τα λόγια του Χριστού «ευνούχισαν εαυτούς διά την βασιλείαν των ουρανών. ο δυνάμενος χωρείν χωρείτω.» (Ματθ. 19,12)

Τέλος να τονίσω ότι δεν πρέπει να περιλαμβάνουμε ο,τι θέλουμε στην λέξη «φύση». Ας μην τη συγχέουμε με τη λέξη «συνήθεια», που μπορεί να περιλαμβάνει και αφύσικες ενέργειες. Ας συγκρινόμαστε τουλάχιστον με τα άγρια ζώα, γιατί ο άνθρωπος πολλές φορές πηγαίνει χαμηλότερα.

28. Ο Ορθόδοξος χριστιανισμός μιλά για αντρόγυνο, για γάμο, «η δε γυνή να φοβήται τον άντρα» και για τεκνοποίηση, ο μοναχισμός σε αυτό δεν έρχεται σε πλήρη αντίθεση;

Θα πω κάτι άσχετο με τη συνέντευξη αλλά επειδή το έφερε η συζήτησις. Μία παράγραφο πριν το αναφερόμενο σημείο λέγει ότι ο ανήρ πρέπει να δίνει τη ζωή του για τη γυναίκα του, όπως ο Χριστός για την Εκκλησία, αλλά αυτό δεν το λένε οι φεμινίστριες, παίρνουν μόνο το κομμάτι που τις ενδιαφέρει για να αποδείξουν λάθος την Αγία Γραφή. Τέλος πάντων.

Λοιπόν καλά και άγια είναι αυτά που αναφέρετε, ο γάμος είναι μυστήριο ευλογημένο, «(Εβρ. 13:4 ) Τίμιος ο γάμος εν πάσι και η κοίτη αμίαντος• πόρνους δε και μοιχούς κρινεί ο Θεός.», αλλά υπάρχει και άλλος δρόμος για τη σωτηρία. Γιά όσους θέλουν. Ελευθερία βουλήσεως έχει δώσει ο Θεός. Καί οι δύο δρόμοι στοχεύουν στη βελτίωση του ανθρώπου, στον αλτρουισμό, στην αυτοθυσία (τι περνά μια μάνα όταν αρρωστήσει το παιδί της), στην τελεία αγάπη. Αλλά, πως να το κάνουμε, ο μοναχισμός είναι ανώτερος. Στο γάμο πρέπει να αγαπήσεις τον/τη σύζυγο και τα παιδιά, πράγμα τελείως φυσικό, και τα ζώα το κάνουν. Στο μοναχισμό πρέπει να αγαπήσεις όλους, και μάλιστα χωρίς αντάλλαγμα. Ας μην επεκταθώ. Είναι αυτονόητο νομίζω.

Όσο για την τεκνοποίηση ας μην ξεχνούμε ότι το «ευ είναι» είναι ανώτερο από το απλώς «είναι». Πόσα παιδιά παραστρατημένα δεν έχουν βοηθηθεί από κάποιο μοναστήρι; Πόσα παιδιά εβάδιζαν στο λευκό θάνατο και εσώθησαν με τη βοήθεια ενός μοναχού, από μια συζήτηση; (Καί μια παραμονή στο μοναστήρι για αρκετούς μήνες βεβαίως). Ποιός είναι ο πραγματικός πατέρας αυτού του παιδιού; Ο φυσικός το άφησε και βάδισε στον θάνατο. Ο ξένος, ο μοναχός, έχασε τον χρόνο του, την «ησυχία του», έκανε έξοδα, για να το γλυτώσει από τον θάνατο, ψυχικό και σωματικό. Ποιός είναι ο πατήρ του;

29. Η μοναξιά, η απομάκρυνση από αγαπημένα πρόσωπα, το μοίρασμα - δεν έχει ανάγκη ένας μοναχός ως άνθρωπος να επιθυμήσει τα παραπάνω; Νιώθει ευτυχία μακριά από αγαπημένα του πρόσωπα; Ένας μοναχός δεν έχει ανθρώπινες κατά βάση, τέτοιου τύπου, αδυναμίες / ανάγκες;

Ο στόχος του μοναχού είναι η αιώνια αλήθεια και όχι η πρόσκαιρη ευτυχία. Αν μια ευτυχία με απομακρύνει από την αιώνια Αλήθεια, τον Θεό, την κόβω. Έρχεται μια σκέψη. Γιά παράδειγμα «Τι να κάνουν οι δικοί μου τώρα; Μήπως δυσκολεύονται χωρίς εμένα;» Αμέσως πρέπει να πάρεις στάση «παρατηρητή», και να δείς από ψηλά τον εαυτό σου απέναντι σ’ αυτήν τη σκέψη. Πού με οδηγεί αυτή η σκέψη; Πίσω στον κόσμο. Αντίσταση λοιπόν. Απαντάς στη σκέψη: «Οι δικοί μου είναι στα χέρια του Θεού. Αυτός ξέρει το συμφέρον τους.» Τελείωσε. Οι αδυναμίες έρχονται αλλά πρέπει να τις ξεπερνάς.

30. Η οικογένεια ενός μοναχού δεν λαμβάνει ένα δυνατό χτύπημα που δύσκολα ξεπερνιέται, με την έννοια ότι οι γονείς έχουν τα κλασικά όνειρα για τα παιδιά τους και όχι τον μοναχισμό συνήθως. Αυτό πως μπορεί κανείς που παίρνει μια τέτοια απόφαση να το εκλογικεύσει και να το αποδεχτεί με την έννοια ότι οι γονείς έχουν τα κλασικά όνειρα για τα παιδιά τους και όχι τον μοναχισμό συνήθως. Αυτό πως μπορεί κανείς που παίρνει μια τέτοια απόφαση να το εκλογικεύσει και να το αποδεχτεί με την έννοια ότι δεν θέλει να πληγώνει κανέναν. Οι γονείς θεωρείται ότι είναι στενόμυαλοι έχοντας την ιδιότητα του «γονέα»;

Εξαρτάται από τον γονέα. Νομίζω ότι οι Έλληνες γονείς είναι πολύ πιο «στενόμυαλοι» σε σχέση με τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς, με την έννοια ότι θέλουν σώνει και καλά να περάσουν στα παιδιά τους τον δικό τους τρόπο σκέψης, τα δικά τους όνειρα. Πού είναι η ελευθερία; Το πιο σωστό θα ήταν ο γονεύς να διδάξει στα παιδιά του αυτό που θεωρεί σωστό, ή καλύτερα τον τρόπο διακρίσεως σωστού / λάθους και να τα αφήνει να παίρνουν τις αποφάσεις τους. Δεν θέλω να πληγώνω κανέναν, αλλά δεν μπορώ να βοηθήσω κάποιον που πληγώνεται μόνος του. Είμαι ελεύθερος να κάνω αυτό που θέλω με τη ζωή μου.

31. Θεωρείτε ότι κάποιος θα μπορούσε να μονάσει λόγω της κρίσης ή λόγω κατάθλιψης και όχι γιατί πραγματικά θα ήθελε να μονάσει;

Θα μπορούσε, αλλά θα ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής του. Ο μοναχισμός είναι ο δυσκολότερος δρόμος προς την τελειότητα. Δεν συγκρίνεται με κρίσεις και τετριμμένα προβλήματα. Δηλ. θα έφευγαν από μια δυσκολία για να πάνε σε 10πλάσια. Είναι κάλεσμα, δεν θέλουν / μπορούν όλοι.

Πάντως υπήρξαν και περιπτώσεις όπου ο άνθρωπος πήγε από λάθος λόγο στο Μοναστήρι, αλλά στην πορεία βρήκε το δρόμο του. Άλλοι γυρίζουν πίσω, όπως είπαμε.

32. Το διαδίκτυο - το παράθυρο του κόσμου - το χρησιμοποιείτε για να μεταφέρετε τα μηνύματα / διδάγματά σας στον έξω κόσμο;

Όπως όλα τα πράγματα, έτσι και το διαδίκτυο δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Η χρήση του είναι αυτή που μπορεί να γίνει καλή ή κακή. Έχω έναν κύκλο ανθρώπων με τους οποίους ανταλλάσσω απόψεις, δεν διδάσκω τίποτα σε κανέναν. Όποιος με ρωτήσει θα του πω τη γνώμη μου, αν τη θέλει. Δεν με ενδιαφέρει να περάσω τη γνώμη μου σε άλλους.

33. Τι θέλουν περισσότερο να μάθουν από εσάς οι απλοί άνθρωποι; Τι σας ρωτάνε όταν σας επισκέπτονται και τι τους απαντάτε εσείς; Θυμάστε κάτι χαρακτηριστικά;

Μακάρι να ήταν απλοί οι άνθρωποι, μακάρι να ήμουν ο ίδιος απλός. Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι. Είναι τόσο ευρεία η γκάμα των επισκεπτών που δεν μπορεί να κατηγοριοποιηθεί το τι ρωτούν. Κλασικές ερωτήσεις πάντως: πως έφυγες από τον κόσμο; Είναι δύσκολα εδώ; Τι να κάνω με την κοπέλα μου, έχουμε το τάδε πρόβλημα; Τι γνώμη έχεις για το τάδε βιβλίο; Καί τώρα τελευταία πολύ πολιτική.

Θυμάμαι ένα Κυπριόπουλο που μας είχε επισκεφτεί λόγω ερωτικής απογοήτευσης όπως έλεγε, και ήθελε να φύγει κάπου μακρυά για να σκεφτεί. Ήταν άθεος όπως μου είπε, και κουβαλούσε μαζί του το βιβλίο του Richard Dawkins «Η περί Θεού αυταπάτη». Το ξεφύλλισα μαζί του, γιατί μου το ζήτησε, και συζητήσαμε για πολλές ώρες. Προσευχήθηκα πολύ για αυτόν. Την άλλη χρονιά ξαναήρθε, και όταν πήγα να του αναφέρω κάτι για τον Θεό μου είπε: «Μη μου λες τέτοια. Τώρα είμαι πιστός Χριστιανός.» Δόξα Σοι Κύριε!

Μερικοί μας λένε το γεγονός της ζωής τους που τους έκανε να πιστέψουν.

34. Είναι εμπειρία ζωής κανείς να σας επισκεφθεί; Γιατί κάποιος να έρθει και τι θα πάρει μαζί του φεύγοντας;

Δεν είμαι τόσο υπέρ της απόψεως αυτής. Σημασία έχει να έχεις καλή προαίρεση και θέληση να βρείς την αλήθεια, όσο πικρή κι αν είναι. Τότε μπορείς να ωφεληθείς ακόμα και από έναν «κακό» άνθρωπο, ή από ένα παιδί ας πούμε. Αν κάποιος θέλει να έρθει για πρώτη φορά, νομίζω ότι περισσότερο οφείλεται στην περιέργεια, να δεί μια κοινότητα με ιστορική συνέχεια 1000 και πλέον χρόνων, αρχαία κτίρια Βυζαντινής κληρονομιάς και τέχνης. Οι άλλοι που έρχονται και ξαναέρχονται είναι «δικοί μας», ξέρουν τι κάνουν και γιατί. Τα κέρδη που αποκομίζουν τα γνωρίζουν οι ίδιοι. Αλλά επαναλαμβάνω, είναι η προαίρεσή τους. Όπως η μέλισσα μπορεί να συλλέξει γύρη και από τα αγκάθια. Γιατί και εδώ δεν είναι όλοι άνθη. Είμαστε και αγκάθια…

35. Έχει κατηγορηθεί η εκκλησία ότι έχει τεράστια περιουσία και δεν προσφέρει στους ανθρώπους που έχουν ανάγκη, κρατά τα «υλικά πλούτη» της για εκείνη. Λένε ότι τα συσσίτια και η φιλανθρωπία με την έννοια αυτή δεν βοηθά πραγματικά τον άνθρωπο που βρίσκεται σε ανάγκη και πολλοί ιερείς συμφωνούν με αυτό. Ποιά είναι η άποψή σας. Ποιός θα πρέπει να είναι ο πραγματικός ρόλος της Εκκλησίας και των ιερέων. Θα πρέπει κάτι να αλλάξει δεδομένων και των συνθηκών;

Σίγουρα η εκκλησία έχει μεγάλη περιουσία. Εξάλλου είναι ένας θεσμός 2.000 ετών. Το ζήτημα όμως είναι να προσέχουμε από που παίρνουμε τις πληροφορίες μας, και τι σκοπό εξυπηρετούν αυτοί που τις μεταδίδουν. Είναι πολύ λεπτό ζήτημα. Δεν θα προσπαθήσω να δικαιολογήσω τις υπερβολές των ταγών της εκκλησίας. Είμαι εναντίον τους. Απλά θα πω ότι όσο πέφτει το πνευματικό επίπεδό των ανθρώπων γενικά, και γινόμαστε περισσότερο υλιστές, όπως σήμερα, τόσο θα πέφτει και το γενικό επίπεδό των ταγών, ακριβώς γιατί βγαίνουν και αυτοί μέσα από αυτήν την κοινωνία.

Ας εξετάσουμε την υπόθεση «Βατοπέδι». Οι τηλεοράσεις είχαν στρατευθεί για να ρίξουν την κυβέρνηση Καραμανλή, λόγω της φιλορωσσικής πολιτικής. Έτσι διετάχθησαν όλοι να κατηγορούν Εφραίμ, Βατοπέδι, Εκκλησία. Αποτέλεσμα; Ο Εφραίμ στη φυλακή, ενώ άλλοι πολιτικοί να μένουν ελεύθεροι, άνθρωποι με πολύ μεγάλη διαφθορά. Πρέπει να μάθουμε να σκεφτόμεθα μόνοι μας, να μην περιμένουμε από τα ΜΜΕ να μας λένε τι να σκεφτούμε. Ας αναλογιστούμε τι είναι η Ι.Μ. Βατοπεδίου, πόσα στόματα έχει να θρέψει, τι έργα έχει να επιτελέσει και βλέπουμε.

Το θέμα δεν είναι να αλλάξει η Εκκλησία και να δίνει μια σούπα παραπάνω στον κόσμο. Με ελεημοσύνες θα ζεί το κράτος; Το θέμα είναι να αλλάξουμε εμείς, όλοι οι άνθρωποι και να φτιάξουμε επιτέλους αυτόν τον τόπο. Να εκμεταλλευτούμε το υπέδαφός μας, τον ήλιο, να γίνουμε κάποια στιγμή Κράτος. Καί μάλλον πρέπει να ξεκινήσομε από την εγκατάσταση μιάς σωστής Κυβέρνησης. Σε αυτόν τον τομέα μπορεί να βοηθήσει η Εκκλησία, μέσω της ενοποίησης του λαού, υπό την ιδιότητα του Έλληνα-Χριστιανού, για να μην αναλωνώμεθα σε άσκοπες εμφύλιες διενέξεις και διαχωρισμούς. Ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος ήτο ικανός ηγέτης, και κατάφερε να ενοποιήση αρκετά τους Έλληνες, έφερε τη νεολαία στην Εκκλησία. Ίσως να ενοχλούσε κάποιους…

36. Τι σημαίνει φιλανθρωπία; Πολλές φορές κάνοντας φιλανθρωπία αναγκάζουμε τον συνάνθρωπό μας που βρίσκεται στην ανάγκη να χάνει λίγο από την αξιοπρέπειά του. Φιλανθρωπία ή ίση αντιμετώπιση του ανθρώπου προς τον άνθρωπο;

Η φιλανθρωπία υπό το ευαγγελικό πρίσμα είναι «(Ματθ. 6:3) σού δε ποιούντος ελεημοσύνην μη γνώτω η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου». Όχι μόνο δεν πρέπει να χάνει την αξιοπρέπειά του ο αναξιοπαθών, αλλά αν γίνεται να μην γνωρίσει καν από ποιόν ηυεργετήθη. Παράδειγμα ο Άγιος Νικόλαος Μύρων Λυκίας πήγαινε κρυφά τη νύχτα και πέταγε ένα πουγκί με νομίσματα σε κάποιον που είχε ανάγκη και έφευγε κρυφά. Την 3η φορά τον επίασε ο ευεργετούμενος!

Εξάλλου φιλανθρωπία δεν είναι μόνο το να δίνουμε κάτι υλικό. Είναι και η αφιέρωση του πολυτίμου χρόνου μας σε κάποιον που έχει ανάγκη. Είναι και ένας καλός λόγος που στηρίζει έναν σε δύσκολη θέση. Κυρίως είναι ο σωματικός κόπος προς ανακούφιση ενός ασθενούς, ενός φυλακισμένου κλπ. Είναι ένα χαμόγελο. Είναι η Αγάπη. Πάντα πρέπει να γίνεται κρυφά, γιατί αλλιώς εισβάλλει η οίηση και χάνεται η πνευματική ωφέλεια.

37. Έχουμε ακούσει πολλά περιστατικά διαφθοράς και στις εκκλησίες με ιερείς-μητροπολίτες που κλέβουν παγκάρια και δίσκους και χτίζουν βίλες, αλλά και σε μονές ότι συνευρίσκονται ερωτικά μεταξύ τους μοναχοί και μοναχές. Πως τα σχολιάζετε;

Μεταξύ των 12 μαθητών ένας ήτο καιροσκόπος, φιλάργυρος. Μεταξύ των 100 ή 200 επισκόπων να μην υπάρχουν 20,30,50, δεν ξέρω, καιροσκόποι; Δεν είναι απίθανο. Πολλοί βρίσκονται σε αυτές τις υψηλές θέσεις με άλλη «ατζέντα». Δεν θα πω περισσότερα, όμως υπάρχουν.

Τώρα το θέμα της ερωτικής συνεύρεσης είναι προσωπικό τους. Ο Θεός θα τους κρίνει. Γιά την ιστορία όμως, τέτοια έκτροπα γίνονται μόνο όπου υπάρχουν «Μικτά» κοινόβια, δηλ. με μοναχούς και μοναχές, και το μόνο τέτοιο που γνωρίζω είναι στην Ιταλία, και ανήκει στην Φραγκολατινική εκκλησία. Όχι ότι δεν νικούνται κατά καιρούς μοναχοί/ες και «πέφτουν» σε σαρκικές πράξεις, αλλά όχι μέσα σε μοναστήρια. Οι άλλοι θα τους έδιωχναν αμέσως.

38. Ο κόσμος χάνει την εμπιστοσύνη του στους «θεσμούς» και πιστεύει «μόνος» του κλεισμένος σπίτι του. Επικοινωνεί με τον Θεό του, ο οποίος κρύβεται μέσα του βαθιά. Θα ήθελα τη γνώμη σας.

Νομίζω ότι είναι μια λύση ανάγκης. Κρύβει όμως και μια μορφή υπερηφανείας και κατακρίσεως. Πρέπει να κρίνω τον ιερέα; Εγώ είμαι καλύτερος; Αυτός κλέβει το παγκάρι, εγώ κλέβω το κράτος, για παράδειγμα. Δηλ. είμαστε αμείλικτοι κριτές μόνο για τους άλλους. Θα μπορούσε κανείς να συμμετέχει στους θεσμούς, χωρίς να μπαίνει πολύ βαθιά. Μόνο και μόνο για να μην χάνει επαφή. Κοινωνικότητα. Εξάλλου, αν δεν αναπαύεσαι σε μια εκκλησία, ψάξε να βρείς άλλη, πιο μακρυά, που να σού αρέσει. Βρες έναν ιερέα πολύ αυστηρό, αν αντέχεις τη συμβουλή του. Δεν γίνεται να τα έχουμε όλα… Ο ένας είναι «καλός», αλλά κλέβει παγκάρια, ο άλλος είναι «κακός», όλο μη και μη, αλλά άμεμπτος. Διαλέξατε.

Το να πιστεύεις μόνος σου, είναι καταστροφικό ακόμη και για έναν προχωρημένον μοναχό. Είναι ένδειξη αλαζονίας! Ο αρχάριος χρειάζεται «σκουντήματα» από τους γύρω αδελφούς, αν κάπου ξεκλίνει. Έχουμε παράδειγμα εδώ μοναχού προ 50-60 ετών, ο οποίος κατήντησε να διαβάζει σολωμονική! (Παρ. 11:14) «οις μη υπάρχει κυβέρνησις πίπτουσιν ώσπερ φύλλα σωτηρία δε υπάρχει εν πολλή βουλή.»

39. Έχουμε ακούσει, επίσης, πολλά περιστατικά που σας επισκέπτονται άνθρωποι γιατί περιμένουν να τους γίνει κάποιο θαύμα. Πιστεύετε στα θαύματα; Γίνονται; Καί αν ναί, με τι τρόπο κανείς μπορεί να καταφέρει ένα θαύμα στη ζωή του…;

Ότι ο τάδε αδελφός θεραπεύει με τον λόγο του. Καί η απάντηση ήταν «Δεν με νοιάζει αυτό. Με νοιάζει να μπορείς να βλέπεις τις αμαρτίες σου και να τις διορθώνεις.»

Πιστεύω στην πίστη. Πιστεύω ότι η πίστη έχει μεγάλη δύναμη. Με αυτή την έννοια, ναί, γίνονται θαύματα. Θεραπείες καρκίνου, τεκνοποιία στείρων ζευγών, έλλειψη νεκρικής ακαμψίας, κανδήλια κουνιούνται, διάφορα τέτοια εξωτερικά θαύματα γίνονται. Καί τα λέω εξωτερικά, γιατί είναι εξετάσιμα από σκεπτικιστές. Γίνονται όμως και εσωτερικά θαύματα. Μέσα μας. Αυτά δεν μπορεί να τα εξετάσει κανείς σκεπτικιστής. Είναι προσωπικά, και φυλάσσονται ως θησαυρός. Δεν μοιράζονται.

Δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάνει θαύμα, δηλ. να παραβιάσει τους νόμους της φύσης. Ο Θεός κάνει το θαύμα διά μέσου ενός ανθρώπου, όχι πάντοτε αγίου. Κάποτε χρησιμοποίησε ένα γαιδούρι για να κάνει θαύμα, στον Βαρλαάμ! Ο Χριστός το έθεσε πολύ απλά: «(Ματθ. 21:21) αποκριθείς δε ο Ιησούς είπεν αυτοίς• αμήν λέγω υμίν, εάν έχητε πίστιν και μη διακριθήτε, ου μόνον το της συκής ποιήσετε, αλλά καν τω όρει τούτω είπητε, άρθητι και βλήθητι εις την θάλασσαν, γενήσεται». Πίστη μας λείπει.

40. Είναι δύσκολο κανείς πιστός να βρεί τον κατάλληλο πνευματικό; Πείτε μου με ποιά κριτήρια κανείς να επιλέξει τον κατάλληλο πνευματικό και τι προσφέρει στον πιστό η ύπαρξη ενός τέτοιου ανθρώπου στη ζωή του, διότι έχουμε ακούσει πολλές φορές οικογένειες να κατηγορούν πνευματικούς ότι παρέσυραν τα παιδιά τους σε στιγμιαίες αποφάσεις μονασμού. Φανταζόμαστε είναι δύσκολο να είναι κανείς ένας «καλός» πνευματικός.

Ναί είναι δύσκολο να βρείς τον κατάλληλο πνευματικό. Από την άλλη όμως είναι εύκολο να μην θέλεις να βρείς κατάλληλο πνευματικό, για να έχεις «ελευθερία». Βάζω εισαγωγικά γιατί είναι ψευδαίσθηση η ελευθερία από τον νόμο του Θεού, ο οποίος ουσιαστικά είναι προς όφελός μου. Η πραγματική ελευθερία είναι ελευθερία από τα πάθη.

Το θέμα του μονασμού είναι μεταξύ του Θεού και του πιστού, κανενός άλλου. Δεν πρέπει οι πνευματικοί να «παρασύρουν» τον άνθρωπο να γίνει μοναχός. Αν όμως ένας πνευματικός διακρίνει τάση για ησυχασμό, ή μια ροπή προς ανώτερη πνευματικότητα, δεν το βλέπω τόσο κακό να πεί μια κουβέντα, αρκεί να λέει αλήθεια. Μην τάζει όνειρα και οράματα στον άνθρωπο και γίνει μοναχός και τα βρεί διαφορετικά από ο,τι άκουγε. Προσοχή. Βέβαια οι κοσμικές οικογένειες είναι φυσικό να κατηγορήσουν όποιον μπορούν, αν «χάσουν» όπως νομίζουν, το παιδί τους. Αφήστε και κανέναν να φύγει! Πως κάνετε έτσι για ένα 4‰!!! Θα γίνει πολύ καλύτερος άνθρωπος. Νομίζω ότι το παίρνουν και προσωπικά, ότι τους «έφτυσε» και έφυγε, αλλά δεν είναι έτσι.

41. «Όσο απομακρύνεσαι από τον κόσμο τόσο πλησιάζεις τον Θεό», είναι μια έκφραση που ακούσαμε από μοναχό. Σχολιάστέ το μας.

Είναι πολύ σωστή η φράση. Εδώ πάλι θα εφιστήσω την προσοχή στο «απομακρύνεσαι», το οποίο μπορεί να είναι «καρδιακό» και όχι τοπικό. Καί αντίστροφα. Μπορεί κάποιος να έφυγε για μοναχός και ο νούς του να γυρίζει συνέχεια στον κόσμο και στις υποθέσεις του, και να μην είναι καθόλου στον Θεό. Ποιό το όφελος; Εδώ πρέπει να εννοήσουμε τις περιττές φροντίδες του κόσμου, τον υπερκαταναλωτισμό, πολυτελή σπίτια και αυτοκίνητα, ρούχα της μόδας ακριβά και όλα τα συναφή. Αυτός είναι ο κόσμος. Δεν είναι κόσμος η χριστιανική οικογένεια, η κατ’ οίκον εκκλησία. Δεν είναι κόσμος ο πιστός χριστιανός. Είναι απλά ένοικος του κόσμου, προσωρινός, με τελικό προορισμό τη Βασιλεία των Ουρανών.

42. Μιλήστε μας για το φυσικό επακόλουθο που είναι ο θάνατος και για το γεγονός ότι άλλοι βασανίζονται μέχρι να «φύγουν» από τη ζωή, ενώ άλλοι όχι. Υπάρχει ερμηνεία στο γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι που φεύγουν από τη ζωή πολύ νωρίς και άλλοι στα βαθιά τους γεράματα; Λένε ότι τους νέους ανθρώπους ο Θεός τους θέλει για αγγέλους δίπλα του.

Όσο προχωρά η επιστήμη τόσο κατανοούμε πόσο λίγα ξέρουμε, παρόλο που συνεχώς μαθαίνουμε. Γιά παράδειγμα η κβαντική φυσική έχει αποδείξει ότι ποτέ δεν θα μπορέσουμε να προβλέψουμε με ντετερμινιστικό τρόπο τη θέση ενός ατόμου. Είναι πέραν της ανθρώπινης κατανόησης ότι ένα άτομο περνάει ταυτόχρονα από 2 σωλήνες. Τελείωσε. Είμαστε πεπερασμένα όντα σε έναν άπειρο κόσμο-Δημιουργία του Απείρου Θεού. Πως να χωρέσει στον τρισδιάστατο και κολλημένο στον χρόνο μυαλό μας μία κατάσταση εκτός 3διάστατου χώρου και χρόνου; Αυτό είναι ο θάνατος: η απελευθέρωσή μας από τον χρόνο. Η ψυχή υπάρχει, υπάρχει απλά. Τώρα για την εδώ κατάσταση τα πράγματα είναι λίγο μπερδεμένα. Επειδή ο Θεός έχει δώσει απόλυτη ελευθερία επιλογής στους ανθρώπους, και δεν θέλει να παρεμβαίνει (εκτός εξαιρέσεων), τα κάνουμε …θάλασσα! Εμείς φταίμε για τους πολέμους, τις αρρώστιες, ακόμα και τον θάνατο, σύμφωνα με τη Βιβλική διδασκαλία. Παράδειγμα: Καπνίζει μια έγκυος γυναίκα, και το παιδί της βγαίνει άρρωστο. Τα βάζει με τον Θεό η κυρία. Ο Θεός σού είπε να καπνίζεις; Ο Θεός δεν σε εμπόδισε, σού έδωσε ελευθερία, δρέψε τους καρπούς που έσπειρες.

Όσο για το πότε φεύγει ένας άνθρωπος δεν έχει σημασία γιατί τελικά χρόνος δεν υπάρχει! Ποιά η διαφορά μεταξύ 30 ετών και 120 σε σχέση με το άπειρο; Σημασία έχει σε ποιά κατάσταση έχεις καταφέρει να φτάσεις την ψυχή σου όσο είσαι εδώ, στην παλαίστρα αυτής της ζωής.

Ας δώσω και ένα παράδειγμα. Ένας ενάρετος πεθαίνει με φοβερούς πόνους, και ένας αμαρτωλός έχει «καλό θάνατο». Άδικος ο Θεός; Καί αν θέλει να «καθαρίσει» μια μικρή βρωμιά του εναρέτου με τον τρόπο αυτό; Καί αν θέλει να ανταμείψει μία μικρή αρετή του αμαρτωλού;

Ας κάνουμε εμείς ο,τι μπορούμε για να διατηρούμε το σώμα σε ισορροπία με το πνεύμα, υγιές δηλαδή, και ας αφήσουμε το πότε θα φύγουμε στον Θεό. Εξάλλου βλέπουμε ότι δεν υπάρχει σειρά. Άλλοι προσεχαν τη διατροφή τους υπερβολικά και πεθαίνουν νέοι, άλλοι κάνουν καταχρήσεις πολλές και πάνε πολλά χρόνια. Πολύ μπέρδεμα. Ας μην ασχολούμαστε με τις υποθέσεις του Θεού.

Ο Θεός δεν χρειάζεται δίπλα του τίποτα. Ούτε αγγελάκια. Εξ΄ άλλου άλλη η φύση των αγγέλων και άλλη των ανθρώπων. Να μην τα συγχέουμε. Απλά ήρθε η ώρα τους, και μάλιστα η καλύτερη δυνατή από πνευματικής απόψεως, όχι σωματικής.

43. Οι άνθρωποι που φεύγουν από τη ζωή «παρακολουθούν» τους εν ζωή ανθρώπους ή ίσως και να προστατεύουν τα δικά τους πρόσωπα από τον ουρανό; Υπάρχει επικοινωνία μεταξύ των δύο κόσμων, νεκρών και ζωντανών; Ποιά είναι η άποψή σας;

Έχω ακούσει από 2 διαφορετικούς ανθρώπους ιστορίες ότι σώθηκαν από ατύχημα επειδή τελευταία στιγμή άκουσαν μέσα τους τη φωνή της μητέρας τους να τους προειδοποιεί. Ναί, πιστεύω ότι όσοι φεύγουν «έτοιμοι», δηλ. με ανεβασμένη πνευματική κατάσταση, έχουν την ικανότητα, κατόπιν αδείας του Θεού, να βοηθήσουν συγγενικά τους πρόσωπα. Η επικοινωνία νεκρών-ζωντανών είναι ισχυροτάτη παράδοση στην Εκκλησία, η οποία χωρίζεται σε Θριαμβεύουσα (όσοι έφυγαν) και Στρατευομένη. Γι' αυτό γίνονται τα μνημόσυνα, ανάβουμε κεριά στη μνήμη τους ή δίνουμε ελεημοσύνες στη μνήμη των νεκρών. Θέλουμε να τους στείλουμε ένα δώρο. Η επικοινωνία νεκρών και ζωντανών έχει αποδειχθεί από πάμπολλες μεταθανάτιες εμπειρίες, ανθρώπων οι οποίοι έφυγαν και ξαναγύρισαν και διηγούνται τι έζησαν, ή μάλλον ο,τι μπορούν να εκφράσουν από αυτά που έζησαν.

44. Επικοινωνούν οι νεκροί με κάποιο τρόπο με όσους μένουν πίσω, για παράδειγμα να τους φανερώνονται με κάποιο τρόπο όπως μέσω των ονείρων τους;

Γενικά η εκκλησία είναι πολύ επιφυλακτική με τα όνειρα. Όχι ότι είναι αδύνατον να επικοινωνήσει κάποιος, άλλα είναι σπανιότατο. Συνήθως αυτό που γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις, όπως με τα μέντιουμ, είναι να επικοινωνούν με ακάθαρτα πνεύματα που υποκρίνονται ότι είναι το συγγενικό αποθανόν πρόσωπο. Θέλει πολλή προσοχή. Ας κοιτάξουμε να επικοινωνούμε με τον Θεό, και με λίγο υπομονή, όταν πάμε εκεί, θα επικοινωνήσουμε και με τα αγαπημένα μας πρόσωπα.

45. Υπάρχουν φύλακες άγγελοι και πως φανερώνονται στη ζωή των ανθρώπων;

Σύμφωνα με τη Χριστιανική διδασκαλία κάθε ένας που βαπτίζεται ορθοδόξως συνοδεύεται εφ’ όρου ζωής από έναν άγγελο, ένα αγαθό πνεύμα. Αλλά και οι λοιποί άνθρωποι έχουν βοήθεια από αγγέλους, όχι μόνο οι Χριστιανοί. Η προστασία τους είναι κυρίως πνευματική, ένας υπαινιγμός που έρχεται σε μας με μορφή φευγαλέας σκέψης, σε ένα κρίσιμο δίλημμα, μια εσωτερική φωνή-σκέψη, αλλά και σωματική μερικές φορές, όταν «τυχαίνει» να γλυτώσουμε παρά – τρίχα κάποιο ατύχημα για παράδειγμα.

46. Πως φαντάζεστε τη μεταθανάτια ζωή; Συναντιoύνται οι άνθρωποι που γνωρίζονται σε αυτή τη ζωή και έχουν κάποιους στενούς δεσμούς μεταξύ τους μετά στη μεταθανάτια ζωή; Καί, τέλος, πιστεύετε στις μετενσαρκώσεις και ότι συναντάμε τις ίδιες ψυχές με διαφορετική μορφή από διάσταση σε διάσταση από τη μία μετενσάρκωση στην άλλη για παράδειγμα;

Προσπαθώ να μην φαντάζομαι την άλλη ζωή, γιατί θα την αμαυρώσω αν τη μειώσω στον 3-διαστατο κόσμο όπου μόνο μπορώ να φανταστώ. (Σκεφτείτε τον κ. Επίπεδο και πως αυτός ο 2-διαστατος κύριος αντιλαμβάνεται την παρουσία μου: 3 δάκτυλά μου ακουμπούν το επίπεδό του. Δεν είμαι όμως οι 3 κύκλοι που βλέπει.) Μπορώ πάντως να φανταστώ ανθρωπομορφικά ότι το σύμπαν μας είναι ένα μικρό κουτί στα χέρια Τού Θεού, και ότι αυτά που νομίζουμε εμείς φυσικούς νόμους, έχουν και ένα βαθύτερο επίπεδο λειτουργίας, όπου παρεμβαίνουν οι «άλλοι», δηλ. άγγελοι, δαίμονες, ψυχές κλπ.

Πιστεύω ότι αν καλλιεργήσουμε τον πνευματικό μας κόσμο και γίνουμε έτοιμοι, θα συναντιόμαστε όχι μόνο με ανθρώπους που γνωρίσαμε ή και δεν γνωρίσαμε, αλλά και με πανέμορφα όντα τελείως διαφορετικής φύσεως από εμάς. Κατά τους διδασκάλους της εκκλησίας έχουν και ονόματα: Άγγελοι, Αρχάγγελοι, Αρχές, Εξουσίες, Θρόνοι, Κυριότητες, Δυνάμεις, Χερουβίμ, και Σεραφίμ. Κάτι θα έχουμε να κάνουμε πάντως, δεν νομίζω να βαρεθούμε ποτέ! Μόνο με τον Πλάτωνα να συζητώ, θα περάσουν 500 χρόνια! Αλίμονο αν δεν είμαστε έτοιμοι όμως όταν πεθάνουμε…

Δεν έχω καμμία πληροφορία που να υποστηρίζει τη μετενσάρκωση. Γιά το μόνο που είμαι βέβαιος είναι ότι έχουμε αθάνατη ψυχή. Δεν γνωρίζω τίποτα για άλλες διαστάσεις. Μόνο εικασίες, όπως τη θεωρία των υπερχοδρών.

47. Τελικά η ψυχή του ανθρώπου δεν πεθαίνει ποτέ; Ταξιδεύει στο άπειρο; Μετεξελίσσεται;

Ναί, σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας η κεκαθαρμένη ψυχή εξελίσσεται συνεχώς στην κατανόηση του Απείρου Θεού, χωρίς ποτέ φυσικά να φτάσει στην πλήρη κατανόηση της Ουσίας Του. Το ταξίδι απαιτεί και χώρο. Εκεί δεν ξέρουμε αν θα έχουμε διαστάσεις.

Ο Πλάτων έχει κάνει μία ενδιαφέρουσα «απόδειξη» για την αθανασία της ψυχής, νομίζω στην Πολιτεία. Δεν αποδεικνύει την ύπαρξη, αλλά την αθανασία της, δεδομένου του αεικινήτου. Δείχνει ότι δεν γνωρίζουμε να υπάρχει «ιός» κατάλληλος να φθείρει και να σκοτώσει την ψυχή, όπως η σκουριά του χαλκού, ή το γήρας του σώματος. Ευχάριστη ανάγνωση, αν μη τι άλλο.

48. Τα ζώα δεν έχουν ψυχές; Γιατί θα πρέπει να σκοτώνουμε πολλά από αυτά για χάριν της επιβίωσης του ανθρώπινου είδους; Εδώ και πάλι φύση με θρησκεία δεν έρχονται σε αντίθεση;

Δεν γνωρίζω καμμία απόδειξη υπάρξεως ψυχής στα ζώα. (Πως να μας το πούνε πάλι;) Η ψυχή τους είναι το αίμα τους λέει η Γραφή, και πρέπει να επιστρέφει στη γη. Άρα όχι στον ουρανό, άρα όχι αθάνατη.

Τα ζώα δεν τα σκοτώνουμε χάριν της επιβίωσης, αλλά χάριν της λαιμαργίας μας. Μιά χαρά θα επιβιώναμε και χωρίς να τρώγαμε κρέας, και μάλιστα πιο υγιεινά!

Φύση και θρησκεία δεν έρχονται σε αντίθεση. Ακόμη και η δαρβίνειος θεωρία, (την οποία δεν δέχομαι) μας επιτρέπει να τρώμε τα ζώα, γιατί είμαστε υποτίθεται οι πιο εξελιγμένοι, και είναι τελείως φυσικό το ισχυρό να τρώει το ασθενές. Από την πλευρά της θρησκείας τώρα, πρέπει να ξέρουμε ότι ο άνθρωπος καταρχήν επλάσθη χορτοφάγος. Ο Θεός δίνει εντολή στον Αδάμ να τρώγει μόνο χόρτα και σπόρους. Μόνο μετά τον Μεγάλο Κατακλυσμό του Νώε, του λέγει ότι τώρα (σ’ αυτό το χάλι που καταντήσατε την ωραία γη που είχα φτιάξει) μπορείτε να τρώτε και κρέας. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι πρέπει να τρώμε μόνο κρέας, όπως έχει καταντήσει ο σημερινός άνθρωπος! Παντού χρειάζεται διάκριση. Πού θα βρεθούν τόσα κρέατα, αν όχι μέσω της εξαθλίωσης της ζωής των ζώων, στις μονάδες παραγωγής;

49. Μιλήστε μου για το μέλλον. Τι μπορεί να περιμένει η ανθρωπότητα από δω και πέρα, και ειδικότερα η Ελλάδα και οι Έλληνες; Έχουμε ανάγκη από ανθρώπους σαν και εσάς να μας μιλάνε και να τους ακούμε με μεγάλη προσοχή.

Η εποχή των λόγων έχει παρέλθη. Όχι εγώ ο μηδαμινός, αλλά ούτε άνθρωποι αξιόλογοι δεν μπορούν πλέον να πούνε κάτι που να βοηθήσει τον κόσμο. Γιατί η ανθρωπότητα έχει αλλάξει πολύ. Η διείσδυση της τεχνολογίας στο μυαλό του ανθρώπου έχει κάνει τέτοια ζημιά που δεν ακούει κανείς. Λόγω του τεραστίου όγκου της πληροφορίας που διαχέεται όλοι νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα. Το μόνο που απομένει να κάνουμε είναι ΕΡΓΑ. Ο Χριστός είπε: «(Ματθ. 5:16) ούτω λαμψάτω το φως υμών έμπροσθέν των ανθρώπων, όπως ίδωσιν υμών τα καλά έργα και δοξάσωσι τον Πατέρα υμών τον εν τοις ουρανοίς.» Δεν είπε «όπως ακούσωσιν υμών τα καλά λόγια». Νομίζω ότι ο καθένας μας οφείλει να βελτιώσει τον εαυτό του, και τότε το παράδειγμά του θα λάμψει και στους γύρω του. Τότε μπορεί να έρθει και κάποιος και να του πεί: «Αδελφέ, πως το κατάφερες αυτό;» Μόνο τότε μπορείς να πείς κάτι. Αλλιώς χάνεις τα λόγια σου.

Η κατάσταση στην Ελλάδα σήμερα δεν είναι κάτι που έγινε τώρα και κατά λάθος.Είναι απλά το σημείο καμπής στο οποίο ξύπνησαν αρκετοί και είπαν: «Α, εκεί μας οδηγούσαν τόσα χρόνια;» Δυστυχώς όμως όχι όλοι. Πολλοί συνεχίζουν τον υπό μανδραγόρα ύπνο τους: τηλεόραση, ποδόσφαιρο, με μία λέξη ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ, δηλ. σκορπισμός του νού. Όσο έχουν ένα κομμάτι ψωμί, έναν καναπέ και μια οθόνη, δεν αντιδρούν. Αν τους τα πάρουν, ξυπνούν για να διεκδικήσουν, όχι την ελευθερία τους, αλλά το αντικείμενο που τους διατηρεί στην ύπνωσή τους, στον κόσμο τους. Οι παγκόσμιοι επί-κυρίαρχοι δεν κοιμούνται όμως. Αυτοί πλάθουν τις συνειδήσεις των ανθρώπων που τους ακούνε. Έχουν μια ατζέντα για όλον τον κόσμο. Εκατοντάδες χρόνια τώρα. Η ατζέντα για την Ελλάδα ξεκινά το 1821, ίσως και παλαιότερα. Όσο θα τους αφήνουμε αυτοί θα προχωρούν. Σκοπός τους είναι η τελεία σκλαβιά: η σκλαβιά του Νού. Όποιος αποφασίσει να ελευθερωθεί πλήρως, δηλ. να ελευθερωθεί από τα πάθη του, και με το παράδειγμά του να ξυπνήσει-ελευθερώσει και άλλους, δεν τους φοβάται. Το πολύ-πολύ να τον βοηθήσουν να μεταβεί εκεί που επιθυμεί: στην αιωνιότητα. Αν όμως γίνουν πολλοί οι ελεύθεροι, φτάσουν την critical mass, όπως λένε, τότε δεν θα μπορέσουν να μας κάνουν τίποτα. Γιατί είναι λίγοι και είμαστε πολλοί.

Καλή Λευτεριά!

Πηγή: agioritikovima.gr

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗ ΣΤΑΥΡΩΣΗ & ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΤΙΣΤΟΥ

Η επιστήμη μπροστά στη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού

ΥΠΟ ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ Γ. ΜΑΚΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Διάλεξη που δόθηκε εντός τού Πανεπιστημιακού χώρου (Απρίλιος 1978).

Αναδημοσίευση από: http://clubs.pathfinder.gr/saints/364854

Γνωρίζουμε, ότι σε έναν ανόητο, όσα στοιχεία και αποδείξεις και αν δώσει κάποιος, αυτός θα συνεχίσει να πιστεύει αυτό που θέλει να πιστεύει, όσο παράλογο κι αν είναι. Όμως μεταξύ των αθεϊστών, υπάρχουν και μερικοί λογικοί άνθρωποι, που απλώς είναι παραπληροφορημένοι, ή αγνοούν κάποια πράγματα. Για τους ανθρώπους αυτούς, αναδημοσιεύουμε το παρακάτω επιστημονικό κείμενο του κου Σπύρου Μακρή, ελπίζοντας ότι και αυτοί θα εισέλθουν στην Οδό της Σωτηρίας του Χριστού μας. Τους υποτίτλους και κάποιες τονίσεις στα γράμματα, τα προσθέσαμε εμείς για να είναι το κείμενο πιο εύχρηστο.

Τοποθέτηση του ζητήματος Υπήρξε νεκροφάνεια του Χριστού στον Σταυρό; Ήταν ψευδαίσθηση; Ήταν απάτη; Η αμφισβήτηση του κενού τάφου Σύγχρονες μεταστροφές απίστων Βιβλιογραφία

 

Τοποθέτηση του ζητήματος Αγαπητοί μου φίλοι, Είναι πραγματικά ένα μεγάλο προνόμιο το ότι δίνεται η ευκαιρία να συναντηθούμε σ’ ένα αμφιθέατρο Πανεπιστημιακό, όχι μ’ εκείνο το στεγνό και στενό, αν και απαραίτητο περιεχόμενο τής μεταδόσεως ορισμένων επιστημονικών γνώσεων, αλλά σ’ εκείνη την ατμόσφαιρα και το επίπεδο τής στενής και χωρίς περιορισμούς, ως προς το βάθος και το πλάτος τής γνωριμίας, σε επίπεδο που έχει σχέση με την ψυχική ζωή τόσον των ταγμένων για να σας διδάσκουν μερικές γνώσεις όσον και των φοιτητών που έρχονται εδώ για να αποκτήσουν, για να οικοδομήσουν τον ψυχικό τους κόσμο και γι’ αυτό πρέπει να δώσω και στην ανώνυμη αυτή ομάδα των συναδέλφων σας, που σκέφθηκαν να πάρουν αυτήν την πρωτοβουλία, όσο και σ’ όλους εσάς που είχατε την καλοσύνη να έλθετε απόψε, να δώσω την έκφραση τής μεγάλης μου ευχαριστίας που σκέφθηκαν και μένα και με κάλεσαν εδώ για να σας μιλήσω. Θα πρέπει να σας πω ότι, ό,τι θα ακούσετε από εδώ και εμπρός δεν είναι τίποτε άλλο από προσωπικά μου βιώματα. δεν είναι τίποτε άλλο από εκείνα που σε ώρες, είτε που απέχουν πολύ από το σήμερα, είτε και πρόσφατες παίδεψαν την ψυχή μου, πράγματα που αποτελούν το τέρμα πορείας πνευματικής, πράγματα που μπορώ να βεβαιώσω γι’ αυτά με την σφραγίδα τής απολύτου εσωτερικής πληροφορίας, με την σφραγίδα ότι επιβεβαιώνονται από την βίωση και απ’ την παρατήρηση αρκετών δεκαετιών από τον καιρό που επέστρεψα στον Κύριόν μας Ιησούν Χριστόν. Και νομίζω ότι είναι επίκαιρη η εκλογή τού θέματος που έχει σχέση με την Σταύρωση και την Ανάσταση τού Χριστού μας, όχι μονάχα γιατί ευρισκόμαστε στην εποχή εκείνη που έχει τάξει η Εκκλησία μας για τις ψυχές όλων των Χριστιανών να στρέφονται και να προετοιμάζονται και να συμμετέχουν στα Πάθη τού Χριστού μας, αλλά και γιατί ακριβώς η Σταύρωση και η Ανάσταση είναι το επίκεντρο, είναι ο πυρήνας τής καταφάσεως τού Χριστιανισμού και τού αντιλόγου εις τον Χριστιανισμό.    Γιατί αν η Σταύρωση και η Ανάσταση τού Χριστού μας είναι αλήθεια, τότε όλα εκείνα τα οποία πιστεύαμε, όλα εκείνα στα οποία έχουμε προσκολληθεί, όλα εκείνα τα οποία ακολουθούμε και που είναι ξένα ή αντίθετα προς τον Χριστό και προς το Ευαγγέλιό Του είναι είδωλα που πρέπει να γκρεμισθούν. Γι’ αυτό και με τόση μανία και με τέτοιο πείσμα έχουν εγερθεί τόσες πολλές αντιρρήσεις, έχουν παρουσιασθεί τόσο πολλά επιχειρήματα για να πείσουν τον καθένα ότι η Ανάσταση τού Χριστού δεν έγινε. Γιατί αν η Ανάσταση τού Χριστού, έγινε, τότε ο Χριστός είναι: «ο Θεός», τότε όλα όσα λέει ο Χριστός, όλα όσα λέει το Ευαγγέλιο είναι αλήθεια και θα πρέπει να πεθάνουμε για όλα όσα έχουμε ζήσει, που είναι αντίθετα και ξένα προς τον Χριστό και να ξαναζήσουμε μια νέα ζωή σύμφωνη με όλα όσα είπε ο Χριστός και εξακολουθεί να πρεσβεύει και να βιώνει η Εκκλησία. Τα επιχειρήματα τα οποία υψώνονται για να αμφισβητήσουν την Ανάσταση τού Χριστού μπορούμε να τα κατατάξουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: – Η μια είναι ότι ο Κύριος δεν απέθανε επάνω στον Σταυρό και συνεπώς αφού δεν απέθανε και δεν ανεστήθη. – Η δεύτερη κατηγορία επιχειρημάτων κατά τής Αναστάσεως, είναι η αμφισβήτηση για τις εμφανίσεις που ρητά περιγράφουν τα Ευαγγέλια ότι συνέβησαν μετά την ανάσταση τού Χριστού. – Και η τρίτη, περιστρέφεται γύρω από το γεγονός ότι ευρέθηκε κενός ο Τάφος Του. Το εάν ο Χριστός απέθανε πάνω στον Σταυρό ασφαλώς είναι θέμα που έχει απόλυτη συνάφεια με την επιστήμη τής Ιατρικής γιατί αυτή είναι εκείνη η οποία μελετάει τη φύση και τις συνέπειες όλων των σωματικών κακώσεων και η οποία μελετάει όλες τις εκδηλώσεις οι οποίες σχετίζονται με την βαθμιαία κατάρρευση των ζωτικών λειτουργιών τού σώματος και με την διαπίστωση ότι οι συνθήκες πλέον για την επιβίωση τού οργανισμού είναι εξαντλημένες και ότι ο θάνατος έχει επέλθει. Αξίζει λοιπόν την προσοχή μας ότι αυτή η αμφισβήτηση – ότι ο Χριστός δεν απέθανε πάνω στον Σταυρό – δεν παρουσιάσθηκε ποτέ κατά το διάστημα τής γενεάς των ανθρώπων που έζησαν όταν συνέβη η Σταύρωσις τού Χριστού, δεν παρουσιάσθηκε ούτε και κατά την εποχή των διωγμών, δεν παρουσιάσθηκε κατά την εποχή των μεγάλων αιρέσεων, οι οποίες αμφισβήτησαν και την θεότητα τού Χριστού και την Ανάστασή Του, δεν παρουσιάσθηκε παρά μόνον στον 17ον αιώνα.   Αυτό είναι πολύ χαρακτηριστικό γιατί απλούστατα τότε μονάχα είχαν τελείως εκλείψει οι άνθρωποι που είτε οι ίδιοι είχαν παρακολουθήσει, είτε είχε φθάσει μέχρις αυτούς μια ζωντανή περιγραφή τού μαρτυρίου τής Σταυρώσεως. Εάν και σήμερα είχαμε ανθρώπους, και ευτυχώς που δεν έχουμε, που είχαν παρακολουθήσει την Σταύρωση δεν θα είχε – όπως θα δούμε σε λίγο – παρουσιασθεί μια τέτοια αμφισβήτηση με αξιώσεις λογικής ισορροπίας.   Υπήρξε νεκροφάνεια του Χριστού στον Σταυρό; Είναι βέβαιο το ερώτημα αυτό, εάν ο Χριστός απέθανε επάνω στον Σταυρό, συνυφασμένο με τον τρόπο με τον οποίο πεθαίνει ο άνθρωπος όταν σταυρώνεται. Μια κοινή διαδεδομένη αντίληψη είναι ότι ο θάνατος επάνω στον Σταυρό παρουσιάζεται από τον πόνο και την αιμορραγία που δημιουργούν τα καρφιά που έχουν τρυπήσει τα χέρια και τα πόδια τού εσταυρωμένου. Όπως θα δούμε, αυτά δεν είναι παρά απλώς ένα μικρό συμπλήρωμα πολύ βασανιστικό, όπως θα αναπτύξουμε, αλλά όχι με πρωτεύοντα ρόλο στην πρόκληση τού θανάτου.   Ο θάνατος τού Σταυρού, ο θάνατος τού Χριστού επάνω στον Σταυρό, βεβαίως είχε και αυτό και πολλά άλλα προδιαθετικά αίτια. Ανάμεσα σ’ αυτά θα αναφέρουμε τα κτυπήματα που δέχθηκε ο Κύριός μας, τον οποίον «εράπιζον, εκολάφιζον, έτυπτον, έδερον», λέει το Ευαγγέλιο οι βάρβαροι στρατιώται τής Ρωμ. Αυτοκρατορίας, με όλη την δύναμη η οποία τους χαρακτήριζε και την τραχύτητα με την οποία ήταν συνηθισμένοι να κάνουν τα μαρτύριά τους την εποχή εκείνη. Αλλά βεβαίως, ενώ γνωρίζουμε ότι ένα ισχυρό κτύπημα στο πρόσωπο ενός απροστάτευτου ανθρώπου από έναν τραχύ στρατιώτη μπορεί πραγματικά να τον φέρει σε κατάσταση αφασίας ή λιποθυμίας, αυτό θα το αντιπαρέλθουμε. Θα το αντιπαρέλθουμε για να φθάσουμε σε μία φράση που ίσως χωρίς πολλή προσοχή την ακούμε διότι σαν μετοχή απλώς τού αορίστου αναφέρεται μέσα στο Ευαγγέλιο, όταν μάς λέει το Ευαγγέλιο ότι «φραγγελώσας παρέδωσεν αυτόν...» (Μάρκ. ιε΄ 15). Τι ήταν το φραγγέλιο; Ίσως νομίζουμε ότι το φραγγέλιο ήταν μία απλή μαστίγωσις. Δεν είναι καθόλου έτσι. Αυτόν που επρόκειτο να υποστεί το φραγγέλιο τον έδεναν σε μια κολώνα και ο ειδικός δήμιος που εκτελούσε την φραγγέλωση έπαιρνε ένα μαστίγιο βαρύ το οποίο είχε πολλές λουρίδες στην άκρη του, πάνω στις λουρίδες ήταν δεμένες σφαίρες από μολύβι ή μικρά οστάρια, κότσια από αρνί και τις έφερνε με όση δύναμη είχε πάνω στην ράχη δεμένου ανθρώπου. Πολύ σύντομα, απ’ τα πρώτα κτυπήματα εξεσχίζετο το δέρμα τού ανθρώπου που εδέχετο την φραγγέλωση και ύστερα από μερικά κτυπήματα ακόμη έφευγαν και κατεξεσχίζοντο τελείως οι σάρκες του και απεγυμνώνοντο τα κόκαλα τής ράχης. Αναφέρονται στην ιστορία αρκετές περιπτώσεις από ανθρώπους, που απέθαναν την ώρα τής φραγγελώσεως.   Σ’ αυτήν τώρα την καταξεσχισμένη, καταματωμένη και καταπονεμένη ράχη, κουβάλησε ο Χριστός μας τον Σταυρό του, που ήταν ξύλο βαρύτατο, έτσι ώστε να μπορεί να σηκώσει επάνω του το βάρος ενός ανθρώπου χωρίς να λυγίσει. Και είναι γνωστό αλλά και πάρα πολύ φυσικό να το περιμένει κανείς ότι λύγισε κάτω από το βάρος τού Σταυρού, ήδη εξαντλημένος και με αιμορραγία που τού είχε στοιχίσει απώλεια δυνάμεων, λύγισε κάτω από το βάρος τού Σταυρού αυτού και έπεσε, όπως λένε οι παραδόσεις, με το πρόσωπο πάνω στη γη, με το πρόσωπο, χωρίς καν να μπορεί να προστατεύσει το σώμα του απ’ τις συνέπειες τής πτώσεως χάρις στο Σταυρό, τον οποίο ήταν αναγκασμένος να κρατάει και που έπεσε σαν βάρος από πάνω του. Και ξέρουμε ότι για να μην πεθάνει πριν φθάσει καν στο ύψος τού Γολγοθά, ανέθεσαν στον Σίμωνα τον Κυρηναίο να κουβαλήσει αυτός για τον υπόλοιπο δρόμο τον Σταυρό.   Ας προσθέσουμε ακόμη και για τα αγκάθια που είχε ο στέφανος εκείνος που σε πολλά σημεία είχε τρυπήσει το κεφάλι Του και όλοι όσοι έχουν μια πείρα από θάλαμο ατυχημάτων τού Νοσοκομείου, ξέρουνε πόσο ιδιαίτερη τάση έχουν να αιμορραγούν τα τραύματα στο τριχωτό τής κεφαλής. Αυτό λοιπόν το έξαιμο σώμα, το καταπονημένο σώμα, καρφώθηκε επάνω στον Σταυρό.   Ας δούμε τώρα για το θέμα τού καρφώματος ακριβώς των άκρων πάνω στον Σταυρό. Από την παράδοση και από την κοινή εντύπωση πιστεύουμε ότι τα καρφιά πέρασαν τις παλάμες.   Όμως από πειράματα που έκανε ένας Γάλλος χειρουργός ο Barbet επάνω σε πτώματα, είδε ότι είναι αδύνατον ένα καρφί που περνάει ανάμεσα στα κόκαλα τής παλάμης να συγκρατήσει το ανθρώπινο σώμα, ακόμη και αν αυτό στηρίζεται με καρφιά από τα πόδια. Κάτω από το βάρος αυτό, εάν περνούσαν από εκεί τα καρφιά, τα καρφιά θα έσχιζαν το δέρμα που είναι στην πρόσθια και στην οπίσθια επιφάνεια τής παλάμης πέρα για πέρα ανάμεσα στα δάκτυλα και ο Εσταυρωμένος θα έπεφτε με το κεφάλι κάτω ενώ θα τον συγκρατούσαν μονάχα τα καρφιά με τα οποία ήταν καρφωμένα τα πόδια του. Ο ίδιος χειρουργός έδειξε ότι το μόνο σημείο στα χέρια τού ανθρώπου που μπορεί να στηρίξει το σώμα, αν περάσει ένα καρφί απ’ αυτό, είναι ο καρπός, και σε επανειλημμένα πειράματα που έκανε έδειξε ότι σε όποιο σημείο τού καρπού και αν βάλουμε ένα καρφί, αυτό οδηγούμενο από τα οστά και τους συνδέσμους που βρίσκονται εδώ, θα περάσει από έναν ανατομικόν χώρον, γνωστό στους γιατρούς, που λέγεται ο χώρος τού destot, ανάμεσα σε δύο οστάρια τού καρπού. Και εκείνο που είναι χαρακτηριστικό από μια σειρά 12 παρομοίων πειραμάτων που έκανε ο χειρουργός αυτός είναι δύο παρατηρήσεις του, ότι και στα 12 χέρια κανένα κόκαλο δεν τραυματίσθηκε ή δεν έσπασε από την ήλωση τού χεριού, για να επιβεβαιωθεί αυτό που λέει και με άλλη μια ευκαιρία, όπως θυμάστε, το Ευαγγέλιο, ότι δεν θα συντριβή κανένα κόκαλο.   Και δεύτερον ότι ακριβώς από τον χώρο αυτό σε επαφή με το καρφί βρίσκεται ένα μεγάλο νεύρο τού χεριού, το μέσο νεύρο, το οποίο σε όλες τις κακώσεις που θα υποστεί επάνω στον Σταυρό το χέρι τού Εσταυρωμένου θα βρίσκεται σε αδιάκοπη επαφή και τριβή και τραυματισμό από το καρφί. Τώρα το τι σημαίνει να δέχεται και ένα απλό, ελαφρό ερέθισμα ένα νεύρο, το έχουμε όλοι δοκιμάσει, όταν δεχθούμε σ’ ένα σημείο εδώ στον αγκώνα μας, ένα κτύπημα. Εκείνο το αφόρητο αίσθημα τής ηλεκτρικής εκκενώσεως και τής παραλύσεως που δοκιμάζουμε και που πραγματικά επαναστατεί όλο το είναι μας από το ελαφρό κίνημα. Ας σκεφθούμε λοιπόν ότι όλη την ώρα τής σταυρώσεως ένα πολλαπλάσιο ερέθισμα πόνου συνόδευε το μαρτύριο τής Σταυρώσεως.   Επίσης για το καρφί που θα περάσει από τα πόδια ευρέθηκε ότι κι αυτό πρέπει να περάσει από ένα σημείο των ποδιών και δεν μπορεί παρά να βρει διέξοδο εκεί, και αυτό είναι ανάμεσα στο δεύτερο και στο τρίτο μετατάρσιο.     Όσα είπαμε μέχρι τώρα δεν είναι παρά ένα προανάκρουσμα, δεν είναι παρά μια μικρή αρχή τού μαρτυρίου τής σταυρώσεως και ακόμη δεν μπήκαμε στο αίτιο που φέρνει τον θάνατο. Και αυτό το αίτιο που φέρνει τον θάνατο έχει μεγάλη σημασία για την συζήτησή μας, για το αν δηλαδή ο Σταυρωμένος Χριστός απέθανε επάνω στον Σταυρό. Για να αντιληφθούμε τον μηχανισμό τού θανάτου θα πρέπει να υπενθυμίσουμε μερικά πράγματα. σε μερικές εικόνες παρουσιάζεται ότι οι δύο λησταί δεν είχαν καρφωθεί επάνω στον Σταυρό, αλλά είχαν δεθεί τα χέρια τους με σχοινί. Καμία παράδοση δεν υποστηρίζει κάτι τέτοιο ότι συνέβη στους δύο ληστές που σταυρώθηκαν μαζί με τον Χριστό, αλλά το ότι αυτό απεικονίζεται, μαρτυρεί κάτι που και πολλοί ιστορικοί περιγράφουν: ότι δηλαδή μπορεί να σταυρωθεί και να πεθάνει ένας άνθρωπος, αν έχει εξαρτηθεί επάνω στον σταυρό, όχι με καρφιά, αλλά απλώς αν έχουν δεθεί τα χέρια του επάνω στον Σταυρό.   Για να το αποδείξουμε αυτό ακόμη καλύτερα δεν έχουμε παρά να ανατρέξουμε σε μια πειθαρχική ποινή που συνήθιζαν να εφαρμόζουν κατά την διάρκεια τού Πρώτου Παγκ. Πολέμου στον Γερμανικό Στρατό. Αυτή η ποινή ονομάζεται Aufbinden και συνίσταται στο ότι έδεναν αυτόν που είχε τιμωρηθεί, έδεναν τα χέρια του ψηλά από έναν πάσσαλο, έτσι ώστε να μην ακουμπούν τα πόδια του στη γη. Σύντομα το άτομο αυτό παρουσίαζε φαινόμενα ασφυξίας. Οι αναπνευστικές του κινήσεις γινόντουσαν εξαιρετικά δύσκολες και εργώδεις. το αίμα του συγκεντρωνόταν με μεγάλη πίεση στο κεφάλι του, οι φλέβες του πρήζονταν, το κεφάλι του γινόταν όλο υπεραιμικό και ο άνθρωπος σύντομα έφθανε σε λιποθυμία και αν δεν έκοβαν, δεν προλάβαιναν να κόψουν το σχοινί, μπορούσε και να πεθάνει. Ας σημειώσουμε και το τραγικότατο ότι καθώς αναφέρεται από το ιστορικό τού Νταχάου ξαναθυμήθηκαν τότε και εκεί οι Γερμανοί αυτό το μαρτύριο και αναφέρονται αρκετές περιπτώσεις φρικιαστικές, όπου άνθρωποι απέθαναν και θανατώθηκαν με το μαρτύριο τού Aufbinden. Μάλιστα αναφέρεται ότι κρεμούσαν και ένα μικρό βάρος στα πόδια όταν ήθελαν να συντομεύσουν το μαρτύριο αυτό, που το περιέγραφαν κατάδικοι που βρισκόντουσαν δίπλα την ώρα τού μαρτυρίου αυτού, που όταν φθάσει μέχρι τα τελικά του στάδια είναι αποτρόπαιο. Το πρόσωπο τού ανθρώπου πραγματικά παραμορφώνεται όπως τού κρεμασμένου, ο θώρακάς του διατείνεται σε αφάνταστο βαθμό, το κοιλιακό τοίχωμα δημιουργεί μια βαθιά κοιλότητα, ο άνθρωπος περιβρέχεται από ιδρώτα τόσο, που όπως λένε οι μάρτυρες που ήταν μπροστά, εδημιουργείτο μια λίμνη μεγάλη από ιδρώτα κάτω από τα πόδια τού δυστυχισμένου αυτού καταδίκου. Αποδεικνύεται λοιπόν ότι ο σταυρός φέρνει τον άνθρωπο σε μια μεγάλη έλξη χάρις στο βάρος τού σώματος που τραβάει το κορμί προς τα κάτω από τα χέρια, μια μεγάλη έλξη των χεριών, των μυών, των βραχιόνων, τής ωμικής ζώνης και τού θωρακικού τοιχώματος. Αυτή η έλξις βαστάει τον θώρακα σε μία συνεχή αναγκαστική θέση εισπνοής καίτοι ο άνθρωπος δεν μπορεί να εκτελέσει εκπνευστικές κινήσεις.   Και ξέρουμε ότι οι εκπνευστικές κινήσεις γίνονται παθητικά από τον θώρακά μας, ακριβώς χωρίς καμία δύναμη, σαν μια αυτόματη επάνοδο τού μεταμορφωμένου από την εισπνοή θώρακος με την οποία γεμίζει ο θώρακας με αέρα και έτσι μπορεί ο άνθρωπος και ανανεώνει τον αέρα στις κυψελίδες του και οξυγονώνει το αίμα του και μπορεί να συνεχίζει και επιβιώνει. Στην κατάσταση τής εξαρτήσεως και από τα χέρια, στην κατάσταση τής Σταυρώσεως, ο άνθρωπος βρίσκεται σ’ ένα μεγάλο, πολύ μεγάλο περιορισμό τής αναπνοής του σαν και εκείνο που θα βρισκόταν εάν είχε δεθεί με ένα πολύ σφικτό θώρακα ή εάν είχε πλακώσει τον θώρακά του με ένα πολύ μεγάλο βάρος. Δεν μπορεί να γεμίσει πάλι αέρα, ώστε ο θάνατος από την σταύρωση οφείλεται κυρίως σε ασφυξία. Κατά δεύτερο λόγο, επειδή δημιουργείται αυτή η μεγάλη πίεση μέσα στον θώρακα είναι αδύνατο να παροχετευθή, να κατέβει προς την καρδιά, το αίμα που βρίσκεται στο κεφάλι. Γι’ αυτό και η μεγάλη συμφόρηση αίματος στο κεφάλι των ανθρώπων αυτών, των σταυρωμένων. Εάν δεν είχε κάποια άλλη διέξοδο, εάν δεν εύρισκε κάποια άλλη διέξοδο, για να μπορέσει να απαλλάξει το κεφάλι του από αυτήν την πληθώρα αίματος θα πέθαινε πάρα πολύ σύντομα πάνω στον σταυρό.   Όμως ο σταυρωμένος βρίσκει μια διέξοδο. Και αυτή είναι να στηρίξει το κορμί του πιέζοντας τα πόδια του πάνω στα καρφιά με τα οποία είναι καρφωμένα. Έτσι ανυψώνεται λίγο ο θώρακας, σταματάει η εξάρτηση τού βάρους από τα χέρια και από τους ώμους, ανακουφίζεται το θωρακικό τοίχωμα, μπορεί και αναπνέει πάλι, κατεβαίνει πάλι το αίμα από το κεφάλι και ο άνθρωπος συνέρχεται. Όμως η κούραση, την οποία έχει δεν τού επιτρέπει να καταβάλλει αυτήν την μυϊκή προσπάθεια, ώστε να στηρίζει όλο το βάρος τού σώματός του από το καρφί το οποίο έχει περάσει από τα πόδια του. Έτσι εξαντλημένος ξαναπέφτει πάλι στην πρώτη θέση, για να ξαναρχίσει πάλι η ασφυξία μέχρις ότου μετά από μια διαδοχική σειρά από τέτοιες προσπάθειες εξαντληθεί, μείνει στην στάση τής εξαρτήσεως και πεθάνει από ασφυξία. Πραγματικά είναι ένα σατανικό σχέδιο θανατώσεως ο σταυρός και γι’ αυτό και οι Ρωμαίοι τόσο πολύ ικανοποιούντο, μέσα σε κείνη την βάρβαρη επιθυμία τους να βλέπουν τον άνθρωπο να βασανίζεται, από την θέα των σταυρωμένων ανθρώπων. Και γι’ αυτό, επειδή ήταν τόσο άθλιος ο θάνατος, στην Ρωμαϊκή νομοθεσία αυτός ο θάνατος, ορίζεται να χρησιμοποιείται μονάχα στους δούλους και στους προδότες. Ο Κικέρων, που είχε παρακολουθήσει θάνατο επάνω στον σταυρό, τον ονομάζει: «Cruderissimum et deterimum Supplicium», δηλ. το πλέον φρικτό βασανιστήριο το οποίο είχε ποτέ παρακολουθήσει. Τώρα σε περιπτώσεις όπου για κάποιο λόγο ήθελε ο επικεφαλής τού εκτελεστικού αποσπάσματος να συντομεύσει την επέλευση τού θανάτου, τι έκανε; με ένα ισχυρό κτύπημα, διέταζε να σπάσουν οι κνήμες τού σταυρωμένου και έτσι, αφού πια βρισκόταν ο σταυρωμένος σε αδυναμία να στηρίξει το βάρος τού σώματός του στα πόδια του και να ανακουφίσει τον θώρακά του και να μπορέσει να αναπνεύσει, αναγκαζόταν πλέον να εξαρτήσει όλο το βάρος, όπως είπαμε, τού κορμιού του από τα χέρια του και να πεθάνει μέσα στην ασφυξία. Και αυτό ήταν η ειδική χαριστική βολή την οποίαν επεφύλασσαν οι έμπειροι ρωμαίοι εκτελεσταί στους καταδικασμένους σε σταύρωση. Και γι’ αυτό είδατε ότι τους δύο ληστάς που ζούσαν ακόμη τους εξετέλεσαν με την χαριστική βολή αυτή, τους έσπασαν τα πόδια. Όταν, λέει, επήγαν στον Χριστό, είδαν πώς είχε ήδη αποθάνει. Τώρα εδώ πρέπει να προσέξουμε πολύ. Είναι δυνατόν ένας αξιωματικός επικεφαλής τού εκτελεστικού αποσπάσματος, που ασφαλώς είχε δει πολλές θανατώσεις με σταύρωση, είναι δυνατόν να απατηθεί; Είναι δυνατόν εκείνη την ώρα να βρίσκεται σε νεκροφάνεια το άτομο; Είναι πασίγνωστο ότι οι νεκροφάνειες δεν συνοδεύονται από άπνοια αλλά μονάχα από φαινομενική άπνοια. Εάν πραγματικά δεν γίνονται αναπνευστικές κινήσεις είναι αδύνατο να ζήση ο άνθρωπος περισσότερο από 3-6 λεπτά, εφ’ όσον το αίμα δεν οξυγονώνεται στους πνεύμονες. Είναι όμως δυνατόν να γίνονται ανεπαίσθητες αναπνευστικές κινήσεις στον σταυρό, την ώρα που για να αναπνεύσει ο άνθρωπος, πρέπει να κάνη μια εργώδη προσπάθεια για να κινήσει λίγα εκατοστά αέρος μέσα και έξω από τους πνεύμονές του; Είναι δυνατόν εκείνη την εργώδη προσπάθεια να μην την αντιληφθεί εκείνος, ο οποίος θα πλήρωνε με την ζωή του, εάν ένας κατάδικος παρουσιαζόταν ότι δεν είχε πράγματι πεθάνει, ενώ ήταν καταδικασμένος σε θάνατο; Αλλά ίσως εδώ έμενε σε κάποιο πνεύμα, που πεισματικά στέκει στην αμφιβολία, μία πεισματώδης άρνησις.   Είναι δυνατόν; Ο Κεντυρίων ο εκατόνταρχος δεν αρκέσθηκε σ’ αυτήν την πειστική γι’ αυτόν απόδειξη, αλλά εξετέλεσε πάνω στο σταυρωμένο σώμα τού Χριστού μας, την άλλη, την κλασσική μορφή τής χαριστικής βολής, που είχαν οι Ρωμαίοι για όλους τους καταδίκους σε θάνατο, ασχέτως με τον τρόπο με τον οποίο θα εξετελείτο η θανάτωσις, δηλ. την λόγχηση τής πλευράς. Αυτό πραγματικά είναι ένα θανάσιμο κτύπημα με όλη τη δύναμη που ένας γυμνασμένος στρατιώτης μπορεί να κτυπήσει. Σχεδόν εξ επαφής με την λόγχη που ήτο εις την άκρη τού δόρατός του, την κοφτερή εκείνη λόγχη που μπορούσε να κτυπήσει ένα σώμα, ο Ρωμαίος στρατιώτης την έβαλε βαθιά στον θώρακα τού Χριστού μας. Και δεν έβαλε απλώς την λόγχη, αλλά ευθέως έρευσε ύδωρ και αίμα. Τώρα ποια είναι η μεγάλη δογματική σημασία αυτού τού ύδατος και τού αίματος δεν θα το συζητήσουμε εδώ. Και δεν είναι θέμα που αρμόζει σε μένα, ένα γιατρό, σαν ένα επιστήμονα των θετικών επιστημών που πρέπει να το αναλύσω. Όμως πρέπει να πούμε ότι για να τρέξει αίμα θα πρέπει ασφαλώς να τρύπησε αυτή η λόγχη ή την καρδιά ή ένα μεγάλο αγγείο.   Και να πούμε ακόμη ότι εάν ο Χριστός μας ζούσε, από όπου και αν προήρχετο αυτό το αίμα, θα ήτανε μια συνεχής ροή, ροή με σφύξεις, η οποία θα μαρτυρούσε την παρουσία τής ζωής. Όμως μετά από εκείνη τη ροή ύδατος και αίματος δεν παρουσιάσθηκε πλέον τίποτε άλλο και ιδίως ένα τόσο μεγάλο τραύμα δεν προκάλεσε Καμία αντίδραση. Αντιθέτως επεβεβαίωσε η έλλειψις αυτή τής αντιδράσεως στον Κεντιρίωνα την ήδη υπάρχουσα βεβαιότητα ότι ο Χριστός απέθανε. Δεν είναι λοιπόν δυνατή αυτή η νεκροφάνεια πάνω στον σταυρό, δεν είναι δυνατή η νεκροφάνεια μπροστά σ’ ένα τόσο μεγάλο τραύμα, κατά το οποίο πρέπει να σημειώσουμε ότι η είσοδος μιας λόγχης μέσα στον θώρακα, δεν προκάλεσε μονάχα την τρώση μεγάλων οργάνων τής κυκλοφορίας, όπως την καρδιά και των μεγάλων αγγείων, αλλά εξάπαντος προκάλεσε μια κατάσταση που την γνωρίζουν όσοι έχουν κάποια σχέση με την Ιατρική, τον πνευμοθώρακα, δηλ. την είσοδο αέρος ατμοσφαιρικού έξω από τους πνεύμονες, ένα φαινόμενο που όπως γνωρίζουμε είναι ασυμβίβαστο με την επιβίωση. Ένας ανοικτός πνευμοθώρακας δεν επιτρέπει την αναπνοή, ακόμη και αν ο άνθρωπος βρισκόταν στο κρεβάτι του. Ακόμη και αν δεν υπήρχε κανένας άλλος επιβαρυντικός παράγων για την αναπνοή του – όπως είδαμε ήταν πλέον ανύπαρκτη η αναπνοή του – ακόμη και αν δεν υπήρχε τίποτε άλλο, ένα τέτοιο μεγάλο τραύμα στον θώρακα θα είχε καταργήσει την ικανότητα τού αναπνευστικού συστήματος να εκτελεί το έργο του και θα είχε θανατώσει μέσα σε λίγα λεπτά τον άνθρωπο αυτό.   Ας πούμε ακόμη και κάτι άλλο, ότι μετά από αυτή τη διαπίστωση τού θανάτου από τον Κεντιρίωνα δεν κατέβασαν αμέσως τον Χριστό από τον Σταυρό. Κατεβαίνει ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας από τον Γολγοθά που ήταν παρών, μέχρι το πραιτόριο. Πάει, βρίσκει τον Πιλάτο και τού ζητεί το σώμα τού Χριστού.   Ο Πιλάτος εθαύμασε «ει ήδη απέθανε» για να μας έχει και μας πληροφορημένους απόλυτα ότι όταν απέθανε και εκάλεσε τον Κεντιρίωνα, ο οποίος πλέον αυτήν την πεποίθησή του, δεν την επισφραγίζει μονάχα με το ότι έφυγε αφήνοντας τον Χριστό πεθαμένο, αλλά και με το ότι διαβεβαίωσε τον ηγεμόνα, ότι πράγματι απέθανε. Και αφού λέει το διαβεβαίωσε τότε τρίτος δρόμος; – πρώτος τού Ιωσήφ προς τον Πιλάτο, δεύτερος τού αγγελιοφόρου προς τον Κεντιρίωνα, τού Κεντιρίωνα προς τον Πιλάτο, τρίτος δρόμος ξανα-ανεβαίνει ο Ιωσήφ φέρνοντας μαζί του και την σινδόνη και τότε μονάχα γίνεται αυτή η αποκαθήλωση, πράγμα που δίνει άνετο καιρό σε όλους αυτούς τους μηχανισμούς τού θανάτου και εάν ακόμη, πράγμα λογικώς αδύνατον, θετικώς απαράδεκτον, και εάν ακόμη αυτοί οι μηχανισμοί δεν είχαν προκαλέσει τον θάνατο, να τον προκαλέσουν στο διάστημα αυτό.   Και τώρα αρχίζει η διαδικασία τής ταφής, η οποία μας λέει το ευαγγέλιο, έγινε από τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο και τους άλλους που ευρίσκοντο εκεί, καθώς ήταν έθος στους Ιουδαίους.    Βρίσκουμε μέσα στο «ταλμούδ» όλη τη διαδικασία τής ταφής, η οποία για να αποτρέψει προφανώς το ενδεχόμενο τής νεκροφανείας περιείχε και το να βάλουν επί 15΄ ένα φτερό μπροστά στα ρουθούνια τού πεθαμένου για να βεβαιωθούν ότι δεν κουνάει η αναπνοή τού ανθρώπου αυτού το φτερό. Και αφού τον ετοίμασαν, έβαλαν γύρω του την σινδόνη ή τα ωθόνια και τον εκάλυψαν από πάνω καθώς ήταν το έθιμο ακριβώς στους Ιουδαίους και πάνω σε όλα αυτά τα υφάσματα έρριψαν 32 κιλά – 100 λίτ. – από μείγμα τής σμύρνας και τής αλόης, δύο αρωματικών ουσιών, που καθώς ανακατεύονται παίρνουν ένα παχύρρευστο κολλώδες σχήμα με το οποίο διαποτίζουν κατά ένα τρόπο τελείως αεροστεγή – όταν μάλιστα ρίχνουν 32 κιλά – από όλες τις πλευρές το πτώμα που περιβάλλεται από τα υφάσματα. Ώστε εάν υποτεθεί ότι ένα υγιέστατο άτομο είχε περιτυλιχθεί με το σεντόνι από παντού και με τα οθόνια και είχε περιβραχεί το σεντόνι αυτό μ’ αυτήν την κολλώδη και αδιαπέραστη ουσία, που τόσο άφθονα έπεφτε επάνω του, θα είχε πεθάνει από ασφυξία. Ώστε και αν ξεχάσουμε όλες τις άλλες πολυάριθμες αιτίες, που κάθε μια από αυτές αρκεί να προκαλέσει τον θάνατο, έχουμε τώρα εδώ, μέσα στον τάφο, μια πρόσθετη αιτία θανάτου, που είναι η ασφυξία από την σμύρνα και την αλόη. Τον 18ον αιώνα, ο πρώτος που παρουσίασε τα επιχειρήματα τής νεκροφανείας ήταν ο Venturino. Εδέχθησαν οι ορθολογισταί ότι η σμύρνα και η αλόη αναζωογόνησαν με το άρωμά τους έναν άνθρωπο που βρισκότανε ασφαλώς κατατραυματισμένος, έξαιμος, αφυδατωμένος, ακίνητος, σε λιποθυμία, σε κωματώδη κατάσταση, αν δεν ήταν πεθαμένος, πράγμα αδιανόητον. Εάν η σμύρνα και η αλόη είχαν τέτοιο αποτέλεσμα, εμείς οι γιατροί αντί να χρησιμοποιούμε χίλιες δυο μεθόδους, ενέργειες και εξετάσεις για να σώσουμε τους βαριά τραυματισμένους δεν είχαμε παρά να τους δώσουμε να μυρίσουν σμύρνα και αλόη και αμέσως να αναζωογονηθούν. Η σμύρνα και η αλόη ήταν ένας πρόσθετος λόγος θανάτου, μια πρόσθετη αιτία, ένα τελικό επιχείρημα για όλους εκείνους που αμφιβάλλουν. Αλλά ας προεκτείνουμε με ένα πεισματικό και εωσφορικό τρόπο την αμφιβολία μας και πέρα από δω και ας πούμε ότι πραγματικά ήταν νεκροφάνεια και ας πούμε ότι πραγματικά δεν είχε πεθάνει ο Χριστός και ας πούμε πραγματικά ότι δεν παρουσιάσθηκε ανάστασις, αλλά ότι σηκώθηκε την Τρίτη ημέρα και άρχισε να βαδίζει. Πώς, σας παρακαλώ, μπόρεσε να απαλλαγή απ’ αυτόν τον σφικτό κλοιό των ενδυμάτων, των ρούχων, των υφασμάτων που τον περιέβαλλον; Πώς μπόρεσε να αποκυλήση τον βαρύ λίθο με τον οποίο εσφράγισε ο Ιωσήφ ο Αριμαθαίας τον τάφο, τον βαρύ λίθο, τον οποίο τρεις γυναίκες πηγαίνοντας την πρωία τής Κυριακής, διερωτώντο ποίος θα τις βοηθήσει να τον κυλήσουν; Και τέλος πάντων, αυτό το κατατραυματισμένο, το εξαντλημένο σώμα, εάν υποτεθεί πώς θα σηκωνόταν, εάν υποτεθεί πως θα κυλούσε τον λίθο, ασφαλώς μετά από λίγα βήματα θα ξανάπεφτε πάνω σε μια αθλία κατάσταση και δεν θα μπορούσε να συνέλθει και να σταθεί στα πόδια του, παρά μετά από μία πολύμηνη θεραπεία, ακόμη κι αν είχε τα μέσα, τα οποία σήμερα έχουμε για να κάνουμε την εντατική θεραπεία των ανθρώπων που βρίσκονται πάρα πολύ κοντά στον θάνατο. Είναι πραγματικά έτσι οι εμφανίσεις τού Χριστού; Και εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι δεν αποτελεί απλώς πληροφορία, το ότι είδαν τον Χριστό υγιέστατο όλοι εκείνοι στους οποίους ενεφανίσθη, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρχει το Ευαγγέλιο. Γιατί από την υγεία από την οποία έσφυζε αυτό το σώμα, επείσθησαν αυτοί οι δύσπιστοι, όπως θα δούμε, ότι πραγματικά ανεστήθη.   Αντί να σέρνεται, λοιπόν, και να λιποθυμάει αυτό το σώμα, που πραγματικά προκαλούσε οίκτο και αηδία από τα βασανιστήρια που είχε περάσει, έχουμε μια εμφάνιση ανθρώπου που ήτανε γεμάτος από σφρίγος, που ακτινοβολούσε την επιβολή, την ειρήνη, την άνεση, ένα σώμα που περπατάει τόσο γρήγορα ώστε να κατορθώνει να φθάσει δύο ανθρώπους που βάδιζαν αρκετά χιλιόμετρα μακριά από την Ιερουσαλήμ και που προπορεύονταν από αυτό και τους έφθασε και συνοδοιπόρησε μαζί τους για άλλη μια μεγάλη απόσταση μέσα στο σούρουπο. Ώστε πρόκειται πραγματικά για εμφανίσεις ανθρώπου που βρίσκεται σε απόλυτη υγεία και δύναμη. Ώστε το ότι πέθανε ο Χριστός πάνω στον Σταυρό, το ότι είναι αδύνατο παρά να παραδεχθούμε ότι οι εμφανίσεις του είναι εμφανίσεις ανθρώπου που αναστήθηκε μετά από το μαρτύριο τού Σταυρού, αυτό έχει θετικότατα πλέον αποδειχθεί στην Ιατρική Επιστήμη.   Ήταν ψευδαίσθηση; Τώρα ερχόμαστε στη δεύτερη κατηγορία αμφισβητήσεων. Στο αν οι εμφανίσεις αυτές ήταν πραγματικές. Αν η περιγραφή και η μαρτυρία μέσα στην Αγία Γραφή, για τις ερμηνείες αυτές είναι αξιόπιστες. Τώρα εδώ, χρειαζόμαστε και μπαίνουμε στην περιοχή μιας άλλης επιστήμης, τής νομικής επιστήμης, η οποία είναι η επιστήμη που με μεγάλη ακρίβεια, με μεγάλη λογική προσοχή, μελετάει την αξιοπιστία των ενδείξεων. Διότι, προκειμένου να αποδώσει ευθύνες, προκειμένου να απαγγείλει κατηγορίες και να εκφράσει καταδίκες, στηρίζεται αδιάκοπα σε ενδείξεις και σε μαρτυρίες. Γι’ αυτό λοιπόν έχει με πολύ λεπτό ηθμό και με μεγάλη λογική αυστηρότητα ξεκαθαρίσει ποιες μαρτυρίες είναι αξιόπιστες και ποιες δεν είναι και πότε μία μαρτυρία και μία ένδειξις είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί. Τώρα θα πρέπει να πούμε ότι εάν οι μαρτυρίες για τις εμφανίσεις τού Χριστού που υπάρχουν μέσα στα Ευαγγέλια και στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή τού Παύλου, εάν οι μαρτυρίες αυτές δεν ανταποκρίνονται προς την πραγματικότητα, θα είναι αποτέλεσμα δύο ειδών παρεκκλίσεων από την αλήθεια. Η θα πρόκειται περί ψευδαπάτης ή ψευδαισθήσεως ή θα πρόκειται περί απάτης. Ας πάρουμε τώρα μία-μία τις δύο αυτές αμφισβητήσεις. Ας πάρουμε πρώτα το ενδεχόμενο των ψευδαισθήσεων. Οι ψευδαισθήσεις θα μας αναγκάσουν τώρα να ξαναγυρίσουμε στην Ιατρική. Γιατί οι ψευδαισθήσεις είναι ένα φαινόμενο που η Ιατρική το έχει επί χρόνια πολλά και επί χιλιάδες περιπτώσεων μελετήσει και οι ψευδαισθήσεις εμφανίζονται στον άνθρωπο με ορισμένους τρόπους.   Ας αναφέρουμε μερικούς από τους τρόπους αυτούς:   Πρώτα-πρώτα τα άτομα τα οποία βλέπουν οράματα και έχουν ψευδαισθήσεις αποτελούν μια ορισμένη κατηγορία ανθρώπων που έχουν την προδιάθεση γι’ αυτές. Οι ψευδαισθήσεις αποτελούν μία προέκταση των διαθέσεών τους και αφορούν σε γεγονότα που η πραγματοποίησης τους επιθυμείται πολύ έντονα από τα άτομα αυτά. Στο πρώτο πρέπει λοιπόν να υπάρχει μία προδιάθεση. Το δεύτερο είναι ότι τα άτομα αυτά ανήκουν σε έναν ορισμένο τύπο ανθρώπων που είναι επιρρεπείς στις εκδηλώσεις αυτές. Επίσης, εάν πολλά άτομα βλέπουν ψευδαισθήσεις, οι ψευδαισθήσεις αυτές έχουν διαφορετικό περιεχόμενο και χαρακτήρα που σχετίζεται με τον ψυχικό κόσμο, τον χαρακτήρα, τις εμπειρίες που χαρακτηρίζει τον κάθε ένα. Έχουν λοιπόν διαφορετική μορφή και διαφορετικό περιεχόμενο. Επίσης αυτές οι ψευδαισθήσεις παρουσιάζονται σε κατάλληλη ώρα και τόπο. Σε περιστάσεις δηλαδή όπου υποβάλλουν τον άνθρωπο για τις ψευδαισθήσεις αυτές. Τέλος, εάν οι ψευδαισθήσεις αυτές έχουν την τάση να επαναλαμβάνονται, τότε η επάνοδός τους παρουσιάζεται επί πολύ χρονικό διάστημα. Ας δούμε τώρα, ακολουθούν οι εμφανίσεις τού Χριστού, έστω και ένα από τους βασικούς αυτούς κανόνες, οι οποίοι χαρακτηρίζουνε τις παθολογικές ψευδαισθήσεις των ανθρώπων; Πρώτα απ’ όλα, εκείνοι στους οποίους εμφανίσθηκε ο Χριστός είχαν πράγματι την προδιάθεση για να δουν τον Χριστό αναστημένο; Κάθε άλλο. Όχι μονάχα ήταν καταπατημένοι, όχι μονάχα ήσαν βέβαιοι ότι η υπόθεση τελείωσε, αλλά και όταν ακόμα έφθασαν επανειλημμένα μηνύματα από πρόσωπα αξιόπιστα, από πρόσωπα που ζούσαν ανάμεσά τους και τους βεβαίωναν ότι είδαν τον Χριστό αναστημένο, εκείνοι αρνήθηκαν να πιστέψουν ότι ήσαν αληθινές οι εμφανίσεις αυτές, ότι πραγματικά ο Χριστός ανεστήθη. Ώστε λοιπόν, όχι μόνον δεν ήσαν προδιατεθειμένα τα πρόσωπα αυτά για ψευδαισθήσεις, αλλά ήσαν και αρνητικά προδιατεθειμένα για να πιστεύουν ότι είναι δυνατόν να δουν τον Χριστό. Τώρα είπαμε, ότι τα πρόσωπα που παθαίνουν ψευδαισθήσεις ανήκουν σ’ έναν ορισμένο τύπο.   Και μάλιστα τύπο επιρρεπή προς τέτοιες εκδηλώσεις. Ας δούμε τώρα ανήκουν σ’ έναν ορισμένο τύπο τα πρόσωπα αυτά;   Τα πρόσωπα αυτά τα γνωρίζουμε απ’ τα ίδια τα γραπτά τους και τις αφηγήσεις τους. Κατ’ αρχήν είναι πρόσωπα που δεν έχουν φαντασιώσεις.   Ας πάρουμε τον Τελώνη Ματθαίο. Άνθρωπο που πέρασε όλη τη ζωή του πάνω στους λογαριασμούς. Τον Ματθαίο που το Ευαγγέλιό του είναι γεμάτο από ρεαλισμό, που δεν έχει τίποτε το ποιητικό, που δεν έχει τίποτε το λυρικό, που είναι μια πολύ προσεκτική παράθεση γεγονότων, με λεπτομέρειες εξαιρετικά πραγματικές, εξαιρετικά ρεαλιστικές.   Ας πάρουμε τον Θωμά. Ο Θωμάς καθόλου ασφαλώς δεν ανήκει στην κατηγορία των ανθρώπων που βλέπουν ψευδαισθήσεις. Είναι ο άνθρωπος που όταν οι 10 μαθηταί, που είχε περάσει μαζί τους 3 χρόνια αδιάκοπης ζωής, τον βεβαιώνουν ομόφωνα ότι είδαν τον Χριστό, αρνείται και λέει: «δεν θα πιστέψω, όχι αν τον δω, αλλά εάν δεν αγγίσω τον Χριστό και μάλιστα ακριβώς στο σημείο τού σώματός του που μαρτυρεί ότι πέθανε». Είναι αυτός ένας τύπος ανθρώπου προδιατεθειμένος για ψευδαισθήσεις;   Και ο Παύλος. Ο διώκτης Παύλος. Ο Παύλος ο οποίος κυριολεκτικά θέριζε την εκκλησία και κάθε άνθρωπο που ήθελε να πει ότι ο Χριστός αναστήθηκε, ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για να δει και για να ακούσει τον αναστημένο Χριστό, στη στιγμή ακριβώς που βρισκόταν στο αποκόρυφο τής μανίας του εναντίον τής ιδέας ότι ο Χριστός αναστήθηκε; Βλέπουμε λοιπόν, ότι οι άνθρωποι στους οποίους συνέβησαν οι εμφανίσεις αυτές, ήσαν άνθρωποι με διαφορετικό χαρακτήρα, με διαφορετικό τύπο, μάλιστα με τύπο ξένο προς την εμφάνιση ψευδαισθήσεως.   Και ακόμη ξέρουμε πως εμφανίσθηκε σε 500 ανθρώπους ταυτοχρόνως. Και οι άνθρωποι αυτοί πίστεψαν πως τον είδαν στην μεγάλη τους πλειονότητα. Είναι δυνατόν 500 πρόσωπα να ανήκουν όλα ή σχεδόν όλα στον τύπο τού ανθρώπου που βλέπει ψευδαισθήσεις;   Τώρα είπαμε επίσης ότι αν πολλά πρόσωπα βλέπουν ψευδαισθήσεις, οι ψευδαισθήσεις αυτές έχουν χαρακτήρα ανάλογο προς την προσωπικότητα τού καθενός. Και γνωρίζουμε πολύ καλά, όπως θα ήταν και επόμενο να το περιμένουμε ότι τα πρόσωπα τού περιβάλλοντος τού Χριστού, είχαν πολύ διαφορετικούς χαρακτήρες. Ένας με στοιχειώδη έτσι ψυχολογική προσοχή, αντιλαμβάνεται τις μεγάλες διαφορές που υφίσταντο, τις βασικές θεμελιώδεις διαφορές χαρακτήρος που υπάρχουν ανάμεσα στον Απόστολο Πέτρο, στον Απόστολο Παύλο και στον Ευαγγελιστή Ιωάννη. Οι διάφοροι χαρακτήρες τού Ευαγγελίου, των μαθητών τού Χριστού, αποτελούν ένα φάσμα που μπορούμε να πούμε αντιπροσωπεύει περίπου όλους τους ανθρώπινους τύπους. Εν τούτοις όλοι τους δέχονται και παραδέχονται ότι ο Χριστός είχε την ίδια εμφάνιση και το μίλημά του όταν τους μίλησε, είχε ακριβώς το ίδιο περιεχόμενο. Όλοι συμφωνούν απολύτως για το ό,τι είδαν και για το ό,τι άκουσαν. Και αυτό είναι αντίθετο προς την ιδέα ότι οι εμφανίσεις τού Χριστού θα ήταν ψευδαισθήσεις. Είπαμε ακόμη ότι οι ψευδαισθήσεις παρουσιάζονται σε κατάλληλους υποβλητικούς τόπους και χρόνους και ώρες τής ημέρας. Εδώ βλέπουμε ότι δεν υπάρχει καμία ομοιότης. Άλλοτε και συνήθως ο Χριστός εμφανίζεται στο φως τής ημέρας. Εμφανίζεται επί πολλή ώρα, μέρα μεσημέρι, απόγευμα και περπατάει στους αγρούς επί ώρες, εμφανίζεται στον κήπο τού νεκροταφείου τής Ιερουσαλήμ. Εμφανίζεται στο όρος των Ελαιών, εμφανίζεται σ’ ένα μικρό λόφο, σε πολλούς ανθρώπους. Εμφανίζεται σ’ ένα δωμάτιο όπου ήσαν κλεισμένοι οι μαθηταί. Εμφανίζεται δίπλα στην λίμνη τής Τιβεριάδος όπου όπως ξέρετε έγινε η δεύτερη θαυμαστή αλιεία. Καθόλου όμοιοι λοιπόν οι τόποι αυτοί και καθόλου υποβλητικοί για να δημιουργούν το κλίμα και το περιβάλλον για ψευδαισθήσεις. Και ακόμη είπαμε πώς όταν οι ψευδαισθήσεις επαναλαμβάνονται, τότε επαναλαμβάνονται επί πολύ διάστημα και ή τείνουν να αραιώσουν ή να ατονίσουν, οπότε λίγο-λίγο, σιγά-σιγά εξαφανίζονται ή τείνουν να εντείνονται και να γίνονται συχνότερες, οπότε καταλήγουν σε μία κρίση. Αυτό το λέει η Ψυχιατρική. Εδώ δεν βλέπουμε τίποτε.    Οι εμφανίσεις τού Χριστού παρουσιάζονται με τον ίδιο ρυθμό και μετά από 40 ημέρες διακόπτονται χωρίς να έχουν φθάσει ούτε σε μία αραίωση ούτε σε ένα αποκόρυφο, και διακόπτονται μετά την Ανάληψη. Ας σημειώσουμε ακόμη, ότι όταν μιλούμε για ψευδαισθήσεις, όλοι εννοούμε κυρίως οράματα, δηλαδή εμφανίσεις οι οποίες γίνονται αντιληπτές με την όραση. Εδώ όμως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο μόνο. Όχι μονάχα οι περισσότερες από αυτές τις εμφανίσεις συνδυάζονται και με ακουστικές εντυπώσεις και με διάλογο ο οποίος διαμείβεται ανάμεσα στον εμφανιζόμενο και σε κείνους που τον βλέπουν αλλά επιβεβαιώνονται και με την αφή.   Βλέπουμε την διαβεβαίωση την οποία παίρνει ο Απόστολος Θωμάς με την αφή και ακόμη ότι για να μην μείνει αμφιβολία στους μαθητές ότι πραγματική ήταν και όχι ψευδής εντύπωσις η εμφάνισις τού Χριστού, όταν τους είδε ακριβώς από την ταραχή τους και τον φόβο τους και την δυσπιστία που είδαμε, να αμφιβάλλουν για ό,τι ακριβώς βλέπουν, ο Χριστός έφαγε μπροστά τους ψάρι και κηρύθρα από μέλισσα. Οπότε μετά την αποχώρηση του να έχουν την διαβεβαιώσει ότι πραγματικά παρουσιάσθηκε με σώμα αληθινό, πρώτον από το γεγονός ότι το ψάρι και το μέλι που και οι ίδιοι ήξεραν ότι προηγουμένως έτρωγαν ότι υπήρχε επάνω στο τραπέζι, αλλά είναι και τροφές οι οποίες αφήνουν υπόλειμμα. Το κερί, απ’ την κηρύθρα και το κόκαλο απ’ το ψάρι. Ακόμη ο Χριστός μαγειρεύει, ψήνει ο ίδιος το ψάρι στην λίμνη, το ψάρι που είχε ο ίδιος όσο και το ψάρι που είχαν ψαρέψει εκείνοι και τρώνε όλοι μαζί. Έχουμε λοιπόν και υλικά υπολείμματα από τις εμφανίσεις αυτές, τα οποία διαψεύδουν και συντρίβουν τελείως τα επιχειρήματα ότι επρόκειτο για ψευδαισθήσεις. Πώς θα ήτο δυνατόν από ψευδαισθήσεις να είχαν και να μαρτυρούν και σε μας οι μαθηταί ότι υπήρξαν υλικά δείγματα από τις εμφανίσεις αυτές τού σώματος τού αναστημένου Χριστού;     Ήταν απάτη; Εάν τώρα οι εμφανίσεις αυτές που περιγράφηκαν δεν είναι αποτέλεσμα αυταπάτης μήπως είναι αποτέλεσμα απάτης; Διότι αυτή η διέξοδος μένει στην αμφισβήτηση. Αυτή η διέξοδος μένει στην αμφιβολία. Ότι ήταν δηλαδή αποτέλεσμα απάτης. Ο πρώτος λόγος για τον οποίο δεν μπορεί οι εμφανίσεις αυτές να είναι αποτέλεσμα απάτης οφείλεται στο γεγονός, ότι τα πρόσωπα απ’ τα οποία μαρτυρείται ότι είδαν τον Χριστό και μαρτυρείται επί πολλά χρόνια, αρκετά χρόνια μετά την Ανάσταση Του ότι είδαν τον Χριστό, (στην Α΄ προς Κορ. επιστ. απαριθμούνται τα πρόσωπα αυτά και αναφέρει εκεί ο Απ. Παύλος συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται και στο Ευαγγέλιο τού Μάρκου, ότι πάνω από 500 άνθρωποι είδαν τον Χριστό), τα πρόσωπα λοιπόν αυτά ήσαν πάρα πολλά. Είναι λοιπόν πραγματικά αδύνατο, τόσο πολλά πρόσωπα, επί τόσο πολλά έτη, να έκαναν μια τόσο χονδροειδή και βλάσφημο απάτη και να μη βρέθηκε ούτε ένα πρόσωπο, το οποίο να επανέλθει και να μαρτυρήσει και να διαμαρτυρηθεί ότι το ίδιο συμμετέσχε σε μια απάτη και έπεσε θύμα αυτής. Οπότε αυτό για κάθε δικαστήριο, για κάθε κριτή που χρησιμοποιεί τους κανόνες περί ενδείξεων τής νομικής επιστήμης, το ότι έχει τόσους πολλούς μάρτυρες η εμφάνισις τού Χριστού, αυτό και μόνο αποκλείει το ενδεχόμενο τής απάτης.   Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο το ενδεχόμενο τής απάτης πρέπει να αποκλεισθεί είναι ότι η πληροφορία και το κήρυγμα για την εμφάνιση τού Χριστού και την Ανάσταση Του, συνοδεύεται και συνοδευόταν πάντα, με την διακήρυξη τού πιο υψηλού κηρύγματος αρετής που δέχθηκε ποτέ η ανθρωπότης. Μιας αρετής που δεν περιορίζεται μονάχα στην πραγματοποίηση ορισμένων πράξεων ενάρετων αλλά και φθάνει με απόλυτο αυστηρότητα ακόμη και στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις διαθέσεις τού κάθε ανθρώπου. Πώς ήταν λοιπόν δυνατόν, άνθρωποι που όχι μονάχα κήρυξαν αυτό το κήρυγμα αλλά άνθρωποι, που κατά την μαρτυρία των πιο ασπόνδων εχθρών τους, στάθηκαν συνεπείς σε όλη τους τη ζωή στο κήρυγμα αυτό το τόσο αυστηρό, να πουν και να στηρίξουν όλο τους το κήρυγμα πάνω σ’ ένα τόσο χονδροειδές ψέμα;   Ακόμη η υποψία ότι πρόκειται για μία απάτη αποδεικνύεται εσφαλμένη από το γεγονός τής συμπεριφοράς των αποστόλων που αναφέραμε μέχρι τής 3ης ημέρας μετά την σταύρωση τού διδασκάλου. Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν περίτρομοι, ήσαν καταπτοημένοι. Ήσαν πεπεισμένοι, όπως τόσο ωραία περιγράφεται εκεί στα λόγια τους με τα οποία περιγράφουν την σταύρωση και τις φήμες όπως νόμιζαν περί αναστάσεως, στον Χριστό, στον ίδιο τον Χριστό, οι δύο μαθηταί προς Εμμαούς. Ήσαν πεπεισμένοι ότι η υπόθεσης αυτή τού Χριστού έληξε άδοξα με την σταύρωση Του. Ήσαν οχυρωμένοι, όπως είπαμε, επάνω στην πεποίθηση ότι είναι αδύνατον να τον είδαν άνθρωποι ζωντανό και αυτό δεν ντρέπονται να το φανερώσουν οι ίδιοι και αυτήν την στροφή των 180ο την εμφανίζουν οι ίδιοι μόνον μετά απ’ την τρανή απόδειξη ότι πράγματι δεν μπορεί παρά να είναι μία αληθινή παρουσία η συνάντηση τους μαζί Του.   Εάν αυτοί οι άνθρωποι ήθελαν να πουν μια απάτη, δεν θα απέφευγαν να φανερώσουν όλους τους ενδοιασμούς τους οποίους είχαν; Δεν θα απέφευγαν να διακηρύξουν σ’ όλα τα πέρατα τής γης και να το γράψουν σ’ όλα τα Ευαγγέλια ότι ήσαν οι ίδιοι εκείνοι που αμφισβητούσαν, εκείνοι που δεν ήθελαν να πιστέψουν, εκείνοι που παρουσίαζαν επιχειρήματα, εκείνοι που έλεγαν ότι επρόκειτο για λήρο, για μια συναρπαγή, για ένα ψέμα, αυτές οι διηγήσεις για την εμφάνιση τού Χριστού και πώς αυτά τα πρόσωπα τώρα, τα τρομαγμένα, τα περίτρομα έρχονται όχι μονάχα να το διακηρύξουνε μπροστά στους δυνατούς τής γης, μπροστά στους ισχυρούς και μπροστά στους ενόπλους, που ήταν έτοιμοι να τους συντρίψουν, αλλά και δίνουν μετά από διωγμούς και μετά από βασανιστήρια, άκαμπτοι όλοι, χωρίς εξαίρεση την ζωή τους για μια τέτοια απάτη;   Όπως λέει, πολύ σωστά, ένας Γάλλος, ο Goguel, «είναι αδύνατον για ένα ψέμα να υποβληθεί κανείς σε διωγμούς και να δώσει την ζωή του με βάσανα και με τυρρανισμούς». Το ψεύδος το χρησιμοποιεί ο άνθρωπος δια να αποφύγει τον διωγμό όχι δια να τον υποστεί. Ώστε λοιπόν, το όλο κήρυγμα τής Εκκλησίας, στηρίζεται επάνω στη διαβεβαιώσει για την Ανάσταση. Και πρέπει να πούμε ακόμα και θάπρεπε να το πούμε ίσως πρώτο απ’ όλα, ότι αυτήν την διαβεβαιώσει για την Ανάσταση την έδωσε ο ίδιος ο Χριστός. Το είπε σαφέστατα και το διακήρυξε και το υπεστήριξε.   Και πώς είναι δυνατόν, αυτόν που όχι απλώς εκήρυξε, αυτόν ο οποίος έζησε από το κήρυγμα, αυτόν ο οποίος χωρίς καμία αμφισβήτηση ανέβηκε πάνω στον Σταυρό γι’ αυτό το κήρυγμα, πώς είναι δυνατόν αυτόν τον άνθρωπο να τον θεωρήσουμε σαν ένα απατεώνα, ο οποίος σκηνοθετεί την ταφή Του, ο οποίος σκηνοθετεί την Ανάσταση Του; Τώρα αφού μιλήσαμε για την απόλυτο αξιοπιστία των εμφανίσεων τού Χριστού που είναι η δεύτερη κατηγορία των αμφισβητήσεων, θα έλθουμε στην 3η κατηγορία που εύκολα ανατρέπεται, δηλ. σχετικά με τον κενό τάφο.   Η αμφισβήτηση του κενού τάφου Η πρώτη αμφισβήτηση για τον κενό τάφο είναι εκείνη η οποία παρουσιάζεται μέσα στο ίδιο το Ευαγγέλιο, όταν έρχεται η κουστωδία και αναγγέλλει στους αρχιερείς πάντα τα γενόμενα: τον σεισμό που έγινε και την ένδοξη Ανάσταση τού Χριστού. Και τι λένε οι αρχιερείς; Τους έδωσαν λέει αργύρια ικανά και τους είπαν να διαδώσουν ότι «αυτών κοιμωμένων έκλεψαν οι μαθηταί το σώμα». Αυτή βέβαια η απλή ανατροπή αυτής τής εκδοχής είναι εκείνη η φράσις ότι «αν εκοιμώντο πώς είδαν τι έγινε;» ότι δηλ. έφυγε το σώμα απ’ εκεί. Και «αν δεν εκοιμώντο πώς άφησαν αυτοί οι στρατιώτες τους μαθητές να πάρουν τον Κύριο;»   Τώρα η άλλη σκέψις είναι ότι το σώμα δεν το απεμάκρυναν οι μαθηταί, αλλά το απεμάκρυναν οι αρχιερείς και αυτό για να μη γίνει ο τάφος σημείο προσκυνήματος των οπαδών τού Χριστού. Αλλά και δω πάλι αυτό είναι τελείως αδιανόητο και ξένο προς την λογική. Ξέρουμε ότι λίγες ημέρες μετά εδέχθησαν κατά πρόσωπο, μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους εκείνη την αυστηρότατη κατηγορία τού Πέτρου ότι «απέκτειναν τον αρχηγό τής ζωής ον ο Θεός ήγειρε εκ νεκρών». Και έτσι ο Πέτρος δημιούργησε χιλιάδες πιστών απ’ την ημέρα εκείνη και όλοι οι απόστολοι εν συνεχεία. Πόσο απλό θα ήταν να αποστομώσουν στη γένεσή του το Χριστιανικό κήρυγμα οι αρχιερείς, παρουσιάζοντας το πτώμα τού Χριστού το οποίο είχαν κρύψει! Αμέσως αυτό θα έπαυε για πάντα στο ξεκίνημά της αυτήν την κίνηση, η οποία αδιάκοπα αφαιρούσε οπαδούς από το Συνέδριο των Γραμματέων και των Φαρισαίων. Θα σταματούσαν αυτήν την βλάσφημη αίρεση παρουσιάζοντας το σώμα τού Χριστού και θα απεδείκνυαν εύκολα, και ήταν στο χέρι τους να το κάνουν, ότι πρόκειται για μια πλάνη.   Ο Αρχιδικαστής τής Αγγλίας, (όπως θα λέγαμε σε μας ο Πρόεδρος τού Αρείου Πάγου), λόρδος Darling, συνοψίζει αυτόν τον έλεγχό του νομικώς πάνω στις ενδείξεις για την Ανάσταση τού Χριστού με τα ακόλουθα λόγια, τα οποία είναι τόσο αυθεντικά ώστε δεν χρειάζεται να προσθέσω τίποτε άλλο:   «Εμείς λέει σαν Χριστιανοί καλούμαστε να παραδεχθούμε πολλά μόνον με την πίστη. Το βασικό θέμα, εάν δηλ. ο Ιησούς Χριστός ανέστη απ’ τους νεκρούς ή όχι, πάνω στο οποίο στηρίζεται ότι ο Χριστός ήταν πράγματι εκείνο που διακήρυξε, δεν καλούμεθα να το παραδεχθούμε μόνον με την πίστη. Υπάρχουν για την πεποίθηση αυτή, ότι είναι πραγματικά μια ζωντανή αλήθεια, υπάρχουν τόσο πολυάριθμες ενδείξεις θετικές και αρνητικές απ’ τα γεγονότα και τις περιστάσεις, ώστε κανένα σώμα από νοήμονες ενόρκους στον κόσμο δεν θα εξέφερε άλλη απόφαση παρά ότι η Ανάσταση είναι πράγματι αληθινή. Αλλά για να αποδειχθεί η αλήθεια τής Αναστάσεως πολλοί παρουσιάζουν εκείνο το επιχείρημα, το θετικό εκείνο επιχείρημα, το οποίο πιστεύω ότι είναι πιο πειστικό επιχείρημα για μας τους ανθρώπους που ζούμε σε μία εποχή κατ’ εξοχήν εποχή αρνήσεως, αποστασίας και συγχύσεως. Είναι ακριβώς οι απροσδόκητες και ψυχολογικά και λογικά ανεξήγητες επιστροφές ανθρώπων από την άρνηση και την πεισματική απιστία στην πίστη χάρις στην Ανάσταση τού Χριστού».     Σύγχρονες μεταστροφές απίστων Υπάρχουν πάρα πολλές, υπάρχουν εκατομμύρια τέτοιες περιπτώσεις και θα αναφέρουμε μονάχα τις περιπτώσεις διασήμων ανθρώπων τού πνεύματος, οι οποίοι διετέλεσαν άπιστοι και έγιναν πιστοί. Υπήρχε στην Αγγλία ο Καθηγητής Joad, Καθηγητής τής Φιλοσοφίας από τους πιο γνωστούς, ο οποίος ήταν τόσο πολύ φανατικός στην άρνηση, ώστε δεν άφηνε ευκαιρία, με τον γραπτό λόγο αλλά και με μία σειρά από εβδομαδιαίες ομιλίες στο αγγλικό ραδιόφωνο με τίτλο «ο Joad και ο Θεός», να υποστηρίζη την ανακρίβεια τού Ευαγγελίου. Αυτό έκανε ο Joad μελετώντας ακριβώς την Αγία Γραφή, για να παρουσιάσει επιχειρήματα. Ο ίδιος όμως από μόνος του χωρίς καμία επίδραση πείσθηκε ότι το αντίθετο από όσα κήρυσσε ήτο αλήθεια και σε μεγάλη ηλικία παρουσιάσθηκε αιφνιδίως και είπε ότι «όσα πίστευα ήταν ψέμα», και αγωνίσθηκε σαν τον Θωμά και εκήρυξε σ’ όλο τον κόσμο ότι ο Χριστός είναι πραγματικά ο Κύριος και Θεός. Στον 18ον αιώνα, όπως ανέφερα, είχε φθάσει η άρνηση στο κορύφωμά της. Και στην Αγγλία, λέει ο Montesquieu ότι, εάν ένας άνθρωπος πει σε οποιονδήποτε κύκλο μορφωμένων ανθρώπων ότι πιστεύει, δεν γίνεται υποδεκτός με τίποτε άλλο παρά με γέλια και καγχασμούς. Την εποχή εκείνη δύο μορφωμένοι νέοι από το Πανεπιστήμιο τής Οξφόρδης έβαλαν για σκοπό τής ζωής τους να συγγράψουν δύο συγγράμματα, για να αποδείξουν ο πρώτος ότι η επιστροφή τού Παύλου δεν οφείλεται σε πίστη, σε αληθινή πίστη, και ο δεύτερος ότι η Ανάσταση τού Χριστού ήτο ψέμα. Ο πρώτος, ο Λόρδος Lytletton μετά από ορισμένο χρονικό διάστημα επέστρεψε με ένα κείμενο που απεδείκνυε ότι η συνάντησης τού Παύλου με τον αναστημένο Χριστό είχε πραγματικά συμβεί στο δρόμο τής Δαμασκού. Και ο άλλος, ο Gilbert West έγραψε ολόκληρο σύγγραμμα το οποίο ονομάζει «Παρατηρήσεις επί τής Ιστορίας και των Ενδείξεων τής Αναστάσεως τού Χριστού» και περιέχει μία σωρεία από επιχειρήματα, πολλά περισσότερα από όσα εγώ σας παρουσίασα τώρα, λογικότατα επιχειρήματα για την αλήθεια τής Αναστάσεως.   Θα έχετε ακούσει ίσως ότι το πλέον διάσημο σατυρικό περιοδικό παγκοσμίως είναι το «PUNCH». Επί έτη εκδότης τού Punch υπήρξε ο Muggeridge, πνεύμα οξύ και σκωπτικό, ο οποίος δεν δίσταζε να διακηρύττει την απιστία του. Μια επίσκεψις εν τούτοις εις τους Αγίους Τόπους κατέληξε εις αποτέλεσμα αντίθετο εκείνου το οποίον ανέμενε και επεδίωκε ο Muggeridge. Αντί να κομίσει αποδείξεις ότι η πεποίθησης στο θάνατο και την Ανάσταση τού Ιησού Χριστού είναι ένας μύθος, επέστρεψε με την ακλόνητο πεποίθησιν για την αλήθεια τής Χριστιανικής πίστεως και με μια τέτοια ψυχική μεταστροφή, ώστε έγινε σήμερα ένας από τους κυριότερους ηγέτες τού Χριστιανικού κινήματος στη Μ. Βρετανία. στο περίφημο «Φεστιβάλ τού Φωτός». Στην πολυάριθμη αυτή συγκέντρωση στην Πλατεία TRAFALGAR τού Λονδίνου, ο Muggeridge ήταν εκείνος ο οποίος καυτηρίασε και κάλεσε σε αφύπνιση και αγώνα εναντίον τής χυδαιότητας και τής παρακμής εις την οποίαν οδηγεί η απιστία. Ίσως όμως πραγματικά για εκείνον που θέλει να κουράσει την σκέψη του, αυτό είναι πραγματικά ανάγκη γύρω από το θέμα αυτό, ίσως το πιο χαρακτηριστικό λογικό μνημείο είναι το έργο του νομικού Morison. Αυτός από μικρή ηλικία, από παιδική ηλικία είχε διαβάσει από τους Κριτικούς τής Γερμανικής Σχολής, την Κριτική τής Αγ. Γραφής. Και είχε πλούσια οπλιστεί με επιχειρήματα κατά τής Χριστιανικής Θρησκείας και ξεκίνησε με τα επιχειρήματα αυτά να γράψει ένα βιβλίο που πραγματικά, λογικά θα έπειθε τον καθένα, ότι η Ανάστασις δεν είχε πραγματοποιηθεί. Και καθώς άρχισε να γράφει αυτό το βιβλίο, βρήκε ότι ήταν αδύνατο το βιβλίο αυτό να γραφή. Και όχι μονάχα ήταν αδύνατο να γραφή αλλά οι σκέψεις και τα λόγια τα οποία έγραφε οδηγούσαν τελείως στον αντίθετο στόχο.   Λέει ο ίδιος: «Η δύναμις των περιστάσεων με ανάγκαζε να γράφω κάτι το τελείως αλλιώτικο, όχι γιατί τα ίδια τα γεγονότα τα οποία μελέτησα άλλαξαν, γιατί είναι οριστικά αποτυπωμένα στις σελίδες τής ανθρώπινης ιστορίας, αλλά γιατί η ερμηνεία των γεγονότων αυτών είχε μέσα μου υποστεί μία μεταβολή εξ αιτίας τής επιμονής αυτών των ιδίων των γεγονότων».   Ο συγγραφέας ανακάλυψε μία ημέρα ότι όχι μονάχα δεν μπορούσε να γράψει το βιβλίο που είχε σχεδιάσει αλλά και ότι αν ήθελε, δεν μπορούσε. Και από αυτήν την προσπάθεια προέκυψε το πασίγνωστο βιβλίο τού Morison «Ποιος εκύλισε τον λίθο;» που έχει κυκλοφορήσει σε εκατομμύρια αντιτύπων και αποτελεί πραγματικά ένα μνημείο λογικής εργασίας όπου παίρνει όλες τις διεξόδους τής αμφιβολίας και τους κόβει τον δρόμο με τις ίδιες τις μαρτυρίες τής Αγ. Γραφής και με την λογική επάνω σ’ αυτές δέχεται να ασκήσει το έργο τής αμφισβητήσεως και που αποτυγχάνει. Δίπλα σ’ αυτούς τους διανοουμένους θα ήτανε πραγματικά παρά πολύ τολμηρό να πω δυο λόγια για τον εαυτό μου. Το λέω με απόλυτη συναίσθηση για την διαφορά σε ανάστημα και την διαφορά σε κύρος που με χωρίζει απ’ αυτούς. Όμως το χρωστώ σε σας, και το κάνω για πρώτη φορά, το χρωστώ σε σας που είσαστε τα αδέλφια μου, με τα οποία ζω τόσο έντονα την ζωή τού Πανεπιστημίου, να σας μαρτυρήσω, ότι έζησα τα τελευταία χρόνια τής γυμνασιακής μου ζωής και σχεδόν όλα τα χρόνια τής ζωής μου σαν φοιτητής μέσα στην άρνηση και στην αμφιβολία. Και να σας πω ότι δέχθηκα, μετά από πάρα πολλή μελέτη, το μήνυμα τής Αναστάσεως σαν αληθινό και όλη μου η ζωή, δεν είναι από μία σκοπιά, τίποτε άλλο, παρά ένα πύρωμα επάνω στην ακρίβεια τού κηρύγματος τής Αναστάσεως. Και έχω να σας πω ότι ούτε μια στιγμή, ούτε μια παρατήρησης μέσα στη ζωή μου, δεν παρέλειψε παρά να επιβεβαιώσει την αλήθεια τού κηρύγματος τού Ευαγγελίου, την αλήθεια τής Αναστάσεως τού Χριστού. Είναι αδύνατον λογικά, είναι αδύνατον ψυχολογικά να ζήσω ούτε μία στιγμή, μη πιστεύοντας στην Ανάσταση τού Χριστού. Και θέλω να καλέσω, σαν αδελφός προς αδελφούς, τον καθένα από σας, αν αυτό δεν έχει ολοκληρωτικά συμβεί στην ζωή σας, να πάρει την θέση αυτή και να δεχθεί απροκάλυπτα, τίμια, χωρίς φόβο, την Ανάσταση τού Χριστού σαν ένα γεγονός. Και να με βρει, αν θέλει, να συζητήσουμε, αν θέλει και να χαρούμε μαζί τα όσα θα επακολουθήσουν απ’ αυτό το άνοιγμα τής ψυχής στην Ανάσταση τού Χριστού. Σας ευχαριστώ πολύ.   ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Π. Τρεμπέλα: Ιησούς από Ναζαρέτ, Αθήναι, 1955.